Piyanoda pedallar konusu her zaman için ilgi çekici olmuştur. Günümüz piyanolarında üç pedal yer almaktadır. Kuyruklu piyanoda uzatma pedalı (damper veya sustain pedal), orta pedal (sostenuto veya middle pedal) ve sol pedal (una corda, left veya soft pedal) varken, duvar piyanosunda orta pedal yerine gece pedalı (mute rail veya practice pedal) bulunur. Bu pedalların her birinin ayrı bir işlevi vardır.

Bu yazımda yukarıda bahsettiğim piyano pedallarının nasıl çalıştığını, neleri değiştirdiğini ve kullanılırken nelere dikkat edilmesi gerektiği hakkında detaylı bilgiler vereceğim. Sonuç kısmında birbirleriyle karşılaştırma ve birlikte kullanımları üzerine bir değerlendirme yapacağım. Bu yazıdaki amacım piyanoda pedallar ile ilgili tüm incelikleri sunabilmek. Detaylandırarak oluşturduğum bu yazıyı okuduktan sonra, siz de piyanoda pedallar ile çalarken mekanizmanın işleyişini bilerek daha doğru ve bilinçli bir pedal kullanımı için hazır olacaksınız.

Haydi! Başlayalım. 🙂

Piyanoda Sağ Pedal

Piyanoda sağ pedal, Türkçede “uzatma pedalı”, İngilizcede ise “sustain pedal” veya “damper pedal” olarak adlandırılır. Sesin uzamaması için, tuş kaldırıldıktan sonra teller üzerine temas ederek titreşimi engelleyen keçe susturucuların tamamı, sağ pedala basıldığında tellerden uzaklaşır. Teller ile susturucular arasında oluşan bu mesafe, tuşa basıldığında telin titreşim ömrü boyunca sesin uzamasını sağlar. Tuş kaldırılsa bile, sağ pedal basılı olduğu sürece ses uzamaya devam eder.

Teller serbest kaldığında sadece basılan tuşun telleri değil, o sesin doğuşkanlarına sahip olan diğer seslerin telleri de hafifçe tınlamaktadır. Sağ pedalın o iç içe geçmiş gizemli büyüsünü veren de tam olarak budur. 🙂

Kuyruklu piyanoda sağ pedal

Kuyruklu piyanoda teller yatay olarak yerleştirildiğinden, susturucular da yatay şekilde tellerin üzerine gelmektedir. Uzatma pedalına basıldığında tüm susturucular şerit halinde yukarıya kalkar ve telleri serbest bırakır. Böylece hangi tuşa basılırsa basılsın ses, telin titreşimi kendiliğinden durana kadar devam eder. Pedal bıraktığınızda susturucular eski yerine geri döner ve ses kesilir.

Duvar piyanosunda sağ pedal

Duvar piyanosunun kasası dikeydir, dolayısıyla telleri de dikey yerleştirilmiştir. Sağ pedal aktive olduğunda susturucular geriye doğru hareket ederek tellerle olan temaslarını keser ve aralarında mesafe oluşur. Aralarındaki bu mesafe sayesinde teller titreşimlerini sürdürürler. Bu da sesin uzamasını sağlar.

Piyanoda sağ pedal kullanımında dikkat edilmesi gerekenler

Kuyruklu piyanoda sağ pedala ani basıldığında veya pedal değişimi hızlı ve sert yapıldığında susturucu mekanizması tellere vurabilmekte veya yukarıya kalkıp ses çıkarabilmektedir. Sağ pedallı çalınması gereken pasajda pedal bırakılması gerekiyorsa kontrollü bir şekilde bırakılmalı; tamamen bırakılmadan içte değiştirilmesi gerekiyorsa da bu hareketin olabildiğince pedalın alt ve üst basma sınırlarına vurmadan bu iki seviye içinde değiştirilmelidir. Bu sorunla kendi çeşitli piyanolarda çalma deneyimlerim içinde hiç bir duvar piyanosunda karşılaşmadım.

Tuşlarda olduğu gibi, arabadaki debriyaj pedalına benzer şekilde sağ pedalın bir kavrama noktası vardır. Bu özellik, her piyanoda farklıdır. Pedalın basılma derecelerinin tını üzerindeki farkı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle performansınızı gerçekleştirmeden önce o piyanoyu tanımak çok önemlidir.

Sağ pedal tüm telleri serbest bırakarak sesin gürlük genişliği artırır. Pedalın tamamen basılıp kaldırılmaması piyanonun sesini yükseltecektir. Sesin daha kontrollü bir şekilde yankılanmasını sağlamak için pedalın sıfırlanmadan içinde değiştirilerek kullanılması gerekir. Bu tekniğe “yarım pedal” adı verilir. Pedal tamamen kaldırılmadığı için önceden gelen sesler kesilmez ama eklenen seslerle birlikte ses karmaşası da oluşmadığından dolayı güzel ve temiz bir tını elde edilmiş olur.

Piyanoda sağ pedalı kullanırken dikkat edilmesi gereken konulardan bir diğeri de, pedalın doğru zamanda basılması veya değiştirilmesidir. Armonik açıdan birbirine aykırı olan akorların geldiği bir pasajda her bir akordan sonra pedal değiştirilmelidir. Pedal akordan hemen sonra basılmalıdır. Böylece ses temiz olacaktır. Geçişin legato olabilmesi için ise parmak legatosu uygulanmalıdır.

Piyano için yazılmış eserlerde sağ pedal gösterimi

Bazı eserlerde izracının pedala tam olarak ne zaman basacağı ve hatta kaldıracağı belirtilir. Piyanoda sağ pedal kullanımı, portenin altına yazılan “Ped.” kısaltması ve “∗” simgesiyle belirlenir. “Ped.” kısaltması, sağ pedalın basılacağı anı, “∗” simgesi ise kaldırılacağı yeri gösterir. Eserin icrasında bu pedal yönlendirmelerine dikkat etmek önemlidir.

Bir diğer pedal belirteci ise aşağıda gösterilen şekildedir. Bu yöntemde pedal tamamen kaldırılmaz, içte değiştirilir. “^” şeklinde işaretlenen yerler, pedalın değiştirileceği yerleri gösterir.

Bir çok eserde ise sağ pedal belirtilmemektedir. Bestecinin üslubunu, dönemin ve eserin karakterini yansıtacak şekilde icracı pedallara karar vermelidir.

Piyanoda Orta Pedal

Orta pedalın görevi, hangi çeşit piyanoda olduğuna göre değişmektedir. Kuyruklu piyanoda pedal ile birlikte basılan notaları uzatırken, duvar piyanosunda ise keçe bir perde yardımıyla tokmakların vuruş etkisi azaltılarak çıkan sesin gürlüğünü (volümü) hafifletir. Duvar piyanosundaki orta pedal için ters L şeklinde bir girinti vardır ve çalışma boyunca pedal bu girintide kalır. Orta pedallarla ilgili daha ayrıntılı bilgileri şimdi sizlere alt başlıklar halinde aktaracağım. 🙂

Kuyruklu piyanoda orta pedal

Piyano çalımında en az kullanılan pedaldır. İngilizcede sostenuto veya middle pedal olarak adlandırılan bu pedal, kuyruklu piyanodaki orta pedala denk gelmektedir. Bir veya birden fazla tuşa bastıktan sonra pedala basmalısınız. Bu pedal, basılan tuşların susturucularını yukarıda tutar. Böylece o sesler uzamaya devam eder. Uzayan seslerin dışındaki diğer sesler pedalla birlikte seslendirilmediklerinden dolayı uzamayacaklardır.

Duvar piyanosunda orta pedal

“Gece pedalı” olarak da adlandırılan sürdin pedalı, İngilizcede “mute rail” veya “practice pedal” olarak geçmektedir. Bu pedal, sadece duvar piyanolarında bulunmaktadır. Pedala basıldığında teller ile tokmaklar arasına keçe bir perde iner ve sesin kısık çıkmasını sağlar. Pedal çalışma sırasında uzun süreli ve diğer pedallarla birlikte de kullanılacağından,

Piyanoda Sol Pedal

Türkçede “una corda” veya “sol” pedal olarak, İngilizcede ise “una corda”, “left” veya “soft” pedal olarak geçmektedir. Una corda, İtalyancada tek tel anlamına gelmektedir. Bu pedalın görevi, bir eseri seslendirilmesi sırasında gürlüğü azaltmaktır. Bunun yanı sıra sol pedal  piyanodan çıkan seslere ayrı bir tını, puslu ve mistik bir hava katar. İki piyano çeşidinde una corda pedalın görevi aynı olsa da işleyişi farklıdır.

Kuyruklu piyanoda sol pedal

Sol pedala basıldığında klavye sağa doğru hareket eder. Böylece tokmaklar, kalın tellerin sadece bir kısmına, ince tellerin ise sadece birine vurur. Bu da sesin daha az çıkmasını sağlar. Una corda pedalın adı buradan gelmektedir. Yukarıda verdiğim örnekte görüldüğü gibi una corda pedalın devre dışı bırakılması istendiğinde ise “tre corde” terimi yazılır. Bunun anlamı “üç tel”dir. Yani pedal bırakılacak ve tokmaklar yine ince tellerin üçüne birden vuracaktır. 🙂

Kuyruklu piyanoda sol pedal kullanılırken dikkat edilmesi gereken şey, pedala aniden basılıp bırakılmamasıdır. Pedala aniden basıldığında tüm tokmak mekanizması birden kalktığı için keçeler tellerden ayrılırken ses çıkabilmektedir. Eğer sağ pedal da aynı zamanda kullanılıyorsa bu ses daha fazla çıkmaktadır. Bu konuya dikkat etmek ve pedalı bilinçli bir şekilde kullanmak gerekmektedir.

Duvar piyanosunda sol pedal

Duvar piyanosunda sol pedala basıldığında ise tokmaklar dikey duran tellere yaklaşır. Bu da teller ile tokmaklar arasındaki mesafeyi azaltır. Dolayısıyla tellere uygulanan kuvvet azalır ve sesler daha hafif çıkar.

PİYANODA PEDALLAR yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyano çalımında sesi oluşturan, temelde parmağın hareketi olmalıdır. Parmağın hareketindeki farklılık sesin rengini ve karakterini değiştirecektir. Bu nedenle ittirme ve vurma gibi hareketlerin çıkardığı sesler darbeli ve şiddetli olacaktır. Bu tür sesler yerine parmağın kendi doğal hareketinin sonucunda oluşan “hoş” sesler hedeflenmelidir.

Piyano pratiğinde çeşitli çalım teknikleri vardır. Her birinin kendine özel bir hareketi, tuşu kullanım şekli ve tutma uzunluğu farklıdır. Bu tekniklerin adlarının sözlük tanımlarına ve çalınma biçimlerine geçmeden önce, “artikülasyon”un ne olduğuna bir göz atalım.

Artikülasyon nedir?

Artikülasyon sözcüğü, Fransızcadan dilimize geçmiştir. “Telaffuz” anlamına gelmektedir. Kelimenin ses, hece, ton ve vurgu bakımından söylenişini* ifade etmektedir.

Müzikte artikülasyon

Müzik alanında artikülasyon, notaların bir enstrümanda seslendirilebileceği şekillerden her birini ifade etmektedir. Bir müzikal ifadenin veya cümlenin nasıl çalınacağını belirtir. Notanın ne kadar uzun tutulacağı, hangi nüansta olacağı, birbirleriyle aralarındaki bağlantıyı, ses rengini ve çalım tarzını gösterir. Bunlar, bir pasajın anlatım gücünü artıran ve karakterini belirleyen ögelerdir.

Artikülasyona dair terimler notaya yazılır veya bu terimlerin işaretleri notaların üstüne ya da altına konur. Çeşitli artikülasyon türleri ile müziğin karakteri ve anlamı belirlenerek eserin yorumu zenginleşir.

Piyanoda artikülasyon türleri¹

Legato

Notaları birbirine bağlı seslendirmek; örneğin kemanda yayı kaldırmadan çekmek, vokalde tek nefesle söylemek.

– İrkin AKTÜZE, MÜZİĞİ ANLAMAK Ansiklopedik Müzik Sözlüğü, Pan Yayınları, İstanbul 2004, s. 317.

Legato terimini, piyano eğitiminin ilk aşamalarından itibaren kullanıyoruz. Peki bu tuşeyi nasıl kullanıyoruz?

Legato, seslerin birbirine bağlanması, eklemlenmesi anlamına geliyor. Bir notanın süresini diğer notanın başladığı yere kadar tutmak yeterli mi legatoyu elde etmek için? Aslında pek de değil. Çünkü hızlı pasajlarda bu çalış, kopukluklara neden olabilir.

Minik bir öğrencime anlattığım şekliyle açıklamak istiyorum… 🙂

İki tane dörtlük vuruş düşünün ve her birinde birer tane dörtlük nota var. Bu notalar legato ile bağlı. Çalarken bu notaların bağlı duyulabilmesi  için ilk notayı %110 tutuyoruz; yani birinci notaya basıyoruz ve ikinci notaya bastıktan sonra onu kaldırıyoruz. Böylece iki nota tuş dibinde buluşuyor ve birbirine bağlanıyor.

Bu çalışmayı önce hareketin oturması için notayı %150 tutarak yapabiliriz. Sesli bir şekilde dışımızdan “bas-ve, bas-kaldır” diye sayarak bas’larda tuşa basıp, kaldır’larda önceki tuşu kaldırabiliriz. Burada “kaldır” dendiğinde parmağın tuşlardan uzaklaşması gerektiği düşünülmemelidir. Dipte, basılı olan tuşun diğer tuşlarla aynı seviyeye getirilmesi yeterlidir. Parmaklar tuşlarla olan temasını kaybetmemelidir.

İlk tuşu ikinci tuşa bastıktan sonra kaldırma hareketini iyice yerleştirdikten sonra hareketi hızlandırmalı (küçültmeli)² ve yukarıda belirtildiği kadar tutularak çalınmalıdır.

Tenuto

Tutmak, sürdürmek anlamına gelmektedir. Sesin tam değerinde tutulması için kullanılır.

– İrkin AKTÜZE, Ansiklopedik Müzik Sözlüğü, Pan Yayınları, İstanbul 2004, s. 586.

Bir notanın veya nota grubunun tenuto çalınacağı, notaların üzerine eklenen tire gibi kısa yatay çizgilerden veya tenuto teriminin veya ten. kısaltmasının yazılmış olmasından anlaşılır. Üzerine yazıldığı notaların değerleri kadar tutulması gerektiğini belirtir. Tenuto ile işaretlenen notalar, ne legato gibi birbirine eklenerek ne de non legato gibi ayrı çalınırlar. Burada müzisyenin bu notaları tamamen seslendirmesi istenerek bir ifade aracı olarak pasajı ön plana çıkarması beklenir.

Tenuto çalışta notanın süresinin tamamının doldurulması hedeflendiği için tuşlar son anda geçişli çalınmalıdır. Yani ilk nota olabildiğince süresinin sonuna kadar tutulmalı ve son anda tuş kaldırılıp diğer tuşa basılmalıdır. Böylece her bir tuş %95 oranında tutulmuş olur. Tenuto çalarken tuşların kalkış ve basılışları arasında çok kısa süreli bir boşluk olması sorun olmayacaktır.

Bu terim sadece notanın uzunluğuyla değil ses gürlüğüyle de bağlantılıdır. Pasajı öne çıkarmayı da sağladığından dolayı bir anlamda vurgulama aracı olarak da görülebilir. Notayı biraz belirgin halde çalmak için bileğin aşağı-yukarı hareketini kullanmak, bu çalış tekniğinin doğal olmasını ve tenuto yerine accent‘a kaymamayı sağlayacaktır.

Non legato

“Değil” anlamındaki non, legato ile birleştiğinde legato olmayan, “bağlı olmadan” çalmayı ifade etmektedir. Notalar staccato gibi tamamen keskin olmadan, birbirlerinden hafifçe ayrılarak çalınır. Notalar arasındaki ayrım yumuşaktır. Basamaklar gibi akıcı bir şekilde peş peşe ve ayrı duyulurlar.

Legato çalışta tuşları dipte buluştururken, non legato çalışta bundan kaçınılmalıdır. Tuşlar %75 oranında tutulabilir. Bileğin aşağı-yukarı yöndeki doğal hareketi ile kendiliğinden elde edilebilir. Parmaklar tuşlara basıp bırakmalıdır, böylece bir nota sona erip sonrakine basıldığında yumuşak bir geçiş elde edilmiş olur.

Bir pasajın non legato çalınması istendiğinde bu, notada iki şekilde gösterilebilir: İlki, legato olmaması gereken partiye non legato yazılmasıdır. Diğeri ise notaların üstünde hem staccato noktası hem de legato bağı konmasıdır. Bu yazım biçiminden, o kısmın non legato çalınacağı anlaşılmalıdır.

Staccato

İtalyanca kökenli staccato terimi, “kopuk” veya “ayrık” anlamlarına gelmektedir. Notalar staccato çalındığında, her bir notadan sonra boşluk bırakılmalıdır. Bu şekilde notalar birbirinden ayrı ve net bir şekilde duyulur.

Staccato, genellikle notanın kesik kesik çalınması olarak öğretilmektedir. Ancak bu  çalış tarzında, matematiksel bir hesap olmalıdır. Staccato noktası, notanın altına veya üstüne yazılır ve notanın değerini yarısı kadar kısaltır. Hızlı tempolarda bu durum, staccato notaların kesik kesik duyulmasını sağlarken, yavaş tempolarda bu tarz notalar daha çok “havada kalmış” olarak tanımlanabilir.

Yukarıda anlattıklarıma göre bir oran verecek olursak, staccato bir notanın tutulma seviyesi %50 olacaktır. Staccato, genellikle müziğe daha enerjik ve dinamik bir hava katar. Ancak bu durum, eserin temposuna, karakterine ve yazıldığı döneme göre değişmektedir. Hızlı ve enerjik yapıdaki eserlerde staccato, keskin ve parlak çalınmalıdır. Bunu sağlamak için parmaklar yukarıdan alıp avuç içine doğru kıvırma hareketini yaparken bilekler yukarı doğru çıkma hareketini yapmalıdır.³ Yavaş tempolu eserlerde ise staccato notalar genellikle sadece yarım değerde çalınır.

Artikülasyon, müziğin telaffuz edilişi, tonlanması ve ifade edilmesidir diyebiliriz. Her ne kadar bu terimler müzisyene yol gösterse de, her yazar veya şairin dili kullanımının farklı olması gibi, müzisyenin de bu artikülasyon türlerini kullanışı kendine özel olacaktır. Aynı eserin her bir müzisyen tarafından farklı yorumlanmasının bir etkeni de budur. 🙂

* Güncel Türkçe Sözlük, https://sozluk.gov.tr/, (26.10.2024).

¹ Artikülasyon türlerinde verilen yüzdeler, yaklaşık değerlerdir. Bilimsel bir araştırma sonucunda elde edilmiş veriler değildir. Sadece okuyucunun anlamasını kolaylaştırmak adına, somutlaştırmaya yardımcı olacak şekilde seçilmiştir.

² Hareketin hızlanması hiçbir zaman temponun hızlanması anlamına gelmemektedir. ⚠️ Öğrencilerin genellikle düştüğü bir hatadır. Dikkat edilmelidir.

³ Artikülasyon türlerine ait parmak ve bilek hareketleri yavaş tempoda çalışılırken, hızlı temponun jestlerinin yavaşlatılmış halleri kullanılmalıdır. Hareketler sanki ağır çekimde yapılıyormuş gibi olmalıdır. Aksi halde yavaş tempodaki hızlı temponun jestlerine aykırı olan bir çalışmanın faydasından çok zararı olacaktır.

PİYANODA ARTİKÜLASYON TÜRLERİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Yeni bir parça çalışırken notaların klavyede nereye denk geldiğini, hangi oktav için yazıldığını nasıl anlarız? 🙂

Anahtarların işaret ettiği notaların yerini bilmek gerekiyor. Sol anahtarı yazılırken ilk olarak portedeki ikinci çizgiye değiyor. Böylece ikinci çizgideki notaya kendi adını veriyor, yani ikinci çizgideki nota “SOL”. Buna göre diğer notalar aşağı doğru fa, mi, re, do… şeklinde, yukarı doğru da la, si, do, re… şeklinde ilerliyor.

Bu “SOL” notasının klavyedeki yeri ise piyanonun markasının altındaki sol (1. oktav). Yeni bir eseri çözerken sol anahtarında gördüğümüz notanın ikinci çizgideki notaya olan uzaklığına göre elimizi nereye yerleştireceğimizi bulabiliriz.

Fa anahtarı ise yazılırken ilk olarak dördüncü çizgiye değer. Bu da dördüncü çizgiye yazılan notanın adının “FA” olduğu anlamına gelir. Diğer notalar bu notaya göre yukarı ve aşağı doğru sıralanarak adlandırılır. Fa anahtarının “FA”sı, sol anahtarının “SOL”ünden bir oktav aşağıda, yani küçük oktavdadır. Aynı şekilde fa anahtarında olan notaların hangi oktavda olduğu bu notaya olan uzaklıklarına göre anlaşılabilir.

HANGİ OKTAV? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Bir eseri ezberleyebilmek için öncelikle onun mantığını veya yapısını anlamak gerekmektedir. Her bir eserin kendine özel bir anlatım biçimi, üslubu vardır. Bunu kavrayabilmek için çeşitli yöntemleri kullanarak o eseri oluşturan parçaları ayırt etmek gerekiyor.

İlk iş, melodik ve armonik hattı birbirinden ayrı çözümlemek. Çünkü ifade araçları farklı. 🙂 Melodi hattında aralıklara, dizilere, temalara, motiflere, ritmik kalıplara bakılırken, armonik hatta tonun derecelerine, akorların işlevlerine ve yönelişlere bakılır. Tabii ki bu özellikler her iki partide de olabilir. Partilerin ifade şekline uygun olan özellikler aranmalıdır.

Hatların çözümlenmesinin dışında, daha büyük ölçekte yapılabilecek çözümlemeler arasında form analizi vardır. Bir edebiyat eserine benzetecek olursak bu analiz, küçükten büyüğe doğru sıralandığında, eseri cümlelerine, paragraflarına ve bölümlerine ayırmayı andırır.

Ezberleme sürecinde bakılması gereken ögeler

Armonik yapı

Eserin yazıldığı tonun dereceleri üzerine kurulan akorlar, o tonun diğer tonlarla olan ilişkisi ve modülasyon gibi yönelişler göz önünde bulundurularak bir analiz yapılabilir. Akorların altına dereceler ve akor şifreleri yazılabilir.

Motifler

Eser boyunca hâkim olan motifler bulunabilir. Böylece her gelişinde hatırlatıcı olacaktır ve göstermesi daha kolay olacaktır. Ayrıca eserin kuruluş şekli de daha iyi algılanacaktır.

Benzer yapılar

Birbirine benzeyen kısımlar ortak benzerlikleri karşılaştırılarak kategoriler altında incelenebilir. Örneğin sadece tonalite açısından değişen benzer pasajlar sırayla çalışılabilir.

– Chopin

Yukarıda verdiğim örnek, Chopin’in Op. 44 polonezinden bir kesit. Bu kısmı kolayca ezberleyebilmek için örnekte görüldüğü gibi bir kalıbın notalarını bir ölçüye yazmıştım. Bu ölçülerin üstüne de kaçar kere çalınacağını çarpı işaretiyle birlikte not etmiştim. Bu şekilde akılda tutmak çok daha kolay olmuştu benim için.

Bu kısmın ilk gelişi ile ikinci gelişi arasında bir oktav fark olduğu görülmekte. Ayrıca sol elde değişen bas sesleri hatırlayabilmek adına da gerekli ölçülerin altına o notaları belirtmiştim. Bu yöntem ile birlikte bu iki pasaj karmaşık bir bölüm olmaktan çıkıp rahatça algılayabildiğim, görebildiğim ve kafamda canlandırabildiğim bir kısım haline geldi. 😊

Bütün bunlara ek olarak, eğer başka bir kağıt üzerinde çalışacaksam, yukarıda verdiğim örnekte olduğu gibi benzer kısımlar için aynı renk kağıtları tercih ediyorum. Böylece sadece çalışma yöntemini değil, rengi de ezberlemiş oluyorum. Eğer renklere karşı hissiyatınız varsa, sizde uyandırdıkları hisse göre de renkleri seçebilirsiniz. Veya biraz daha ileri gidip, renklerin insan üzerindeki etkisini göz önünde bulundurarak seçiminizi yapabilirsiniz. 🎨

Ton değişimleri

Müziğin gidişatını anlamak ezberlemede ve eserin genel hatlarını çıkarmada önemlidir. Ana tonalitede başlayan eser içinde modülasyonlar aracılığıyla ton değişimleri sağlanır. Bu değişimleri çözümlemek gerekir.

Cümleler

Eseri cümlelerine ayırmak kesinlikle anlatım araçlarını kavramada büyük önem taşır.

Hattın yönü

Çıkıcı veya inici yönde veya atlamaları olan hattın hareket yönü akılda tutulabilir.

– Bach

Diziler

Eserlerde genellikle gamların natural, armonik ve melodik hallerine ve Türk bestecilerinin eserlerinde de makamlara yer verilebiliyor. Parça içinde inici veya çıkıcı bir diziyle karşılaşıldığında bu dizinin ne olduğunu çözmek gerekiyor. Hatta üstüne not alınabilir bile. 🙂

– Beethoven

Beethoven’ın Op. 49, No. 2 piyano sonatının birinci bölümü, Sol Majör tonundadır. Eserin içinde geçen dizilere verilen örneklerden biri Re Majör inici ve çıkıcı gam iken, diğer örnekte inici Do Majör gam görülmektedir.

Bastaki hareket

Sol elde atlamalı bir yapı olduğunda, bas hattın hareketini gözetmek faydalı olacaktır. İki el birlikte çalarken

Süslemeler

Acciaccatura, mordan, appogiatura, tril vb. gibi süslemelere eserlerde sıkça karşılaşılmaktadır. Bir cümlenin başka bir kısımda gelişinde farklılık yaratmak adına besteci, süslemelerinde değişiklikler yapabiliyor. 

Farklılıklar

Benzer kısımları birbirinden ayıran özelliklerini işaretlemek önemlidir. Hangi farklılığın nerede olduğunu bilmek gerekir. Böylece hata yapma riskinin de önüne geçilmiş olur. Chopin’in eserlerinde buna özellikle dikkat edilmelidir. Bir temanın tekrar gelişinde mutlaka birkaç farklılık olmaktadır.

Aşağıda Chopin’in Op. 69 valslerinden birincisinin verildiği örnekte mavi ve yeşil ile gösterilen iki cümle birbirine çok yakındır. Aralarındaki fark turuncu ve pembe ile işaretlenmiştir.

– Chopin

Sol elin partisine bakıldığında ise bu iki cümlede aynı oldukları görülecektir. Burada dikkat edilmesi gereken şey ise tutulan notaları akora tamamlayan aralıkların ikisinin genellikle aynı olması ve sadece bazılarının değişmesidir. Bu değişmeler, hareket yönlerine veya işlevlerine bakılarak akılda tutulabilir.

Diğer benzerlerinden farklı oldukları kısımları hatırlatıcı olarak işaretleyebiliriz. Böylece birbirlerinden ayrıldıkları özellikleri akılda tutarak eserin yönelişini, akışını aklımızda tutabiliriz.

Ben bu hatırlatıcıları notaya işaretlemeyi tercih ediyorum. Bu şekilde notadan çalışırken hatırlatıcılar, görsel açıdan hafızama kazınıyor ve eserin haritasını çıkarmama yardımcı oluyor.

Cümlelerdeki farklılıkları net bir şekilde görebilmek için çalıştığım eserin ayrıca bir fotokopisini çektiriyorum; notaları cümlelerine ayırıyorum ve onları benzerliklerine ve eserdeki sıralarına göre diziyorum. Bu şekilde hangi cümleden kaç tane olduğunu, aralarındaki farklılıkların neler olduğunu rahatça görebiliyorum. Bu yöntemi Chopin’de kesinlikle uyguluyorum.

Sekvensler

Dizi, sıra, arka arkaya gelen şeyleri ifade eden sekvenslerin işaretlenmesi veya farkına varılması, ezberleme sürecinde yardımcı olacaktır. Aşağıdaki örneği birlikte inceleyelim.

– Schein

Kalıplar

Bir motifin veya ritmik yapının kalıp olarak tekrar edildiği kısımlar ezberleme aşamasında yardımcı olur.

Aşağıdaki örnekte sol elde üçlemeli bir yapı, sağ elde ise akorlar görülmektedir. Sarı renkli ölçüler hem nota hem ritim hem de parmak numaraları açısından tıpatıp aynıdır; pembe renkliler için de aynısı geçerlidir. Burada akılda tutulması gereken şey birinci ile dördüncü ölçünün aynı olduğudur. Birinci ölçü çalınırken ikinci ölçünün çiftleneceği, üçüncü ölçü çalınırken ise ilk ölçünün tekrar geleceği düşünülmelidir.

– Bertini

Kontrast hareketler 

İki partinin farklı yönlere yaptığı harekettir. Ok işaretleri çizilerek hareket yönü nota üzerinde gösterilebilir.

Paralel hareketler

İki partinin de aynı yönde yaptığı harekettir. Ok işaretleri çizilerek hareket yönü nota üzerinde gösterilebilir.

Aralıklar

Bazı atlayışlarda veya 10. maddeki farklılıklar konusunda bahsedilenlerde aralık hesabının yapılması gerekebilir. Böylece kaçlı aralıkla hareket edileceği veya atlayış yapılacağı hareketi yapmadan önce bilinecektir.

– Chopin

Simetri

İki parti arasında simetri oluşabilir. Hareket ettikleri yön farklı ama ilerledikleri aralıklar aynıdır.

Unison

İki elin partisinde de aynı melodi vardır. Bu durumda sağ ve sol el partisi arasına “unison” yazılabilir.

– Chopin

Ezbere performans için çalışma yöntemleri

Solfej (Çal+Oku)

a) Her iki partideki notaların solfeji yapılabilir. Böylece sadece melodi hattı değil, diğer parti de bilinecektir. Bu çalışma yapılırken önce tüm notalar çözülmelidir, partiye hâkim olunmalıdır. Sonrasında tek el kendi partisini çalacak, bu partinin (akorlu olması halinde) en üst notaları sesiyle okunacaktır.

⚠️ J. S. Bach’ın eserlerinde olduğu gibi polifonik bir yapı varsa her parti ayrı ayrı bu yöntemle çalışılmalı, oturtulduktan sonra bir ele hangi partiler düşüyorsa onlar birlikte çalınmalıdır. Bunun gibi çok partili durumlarda el kendi partilerini çalarken tek partinin solfeji yapılabilir. Sonrasında diğer parti okunacaktır.

Aynı şekilde akorlu bir pasajda da polifonik eserlere uygulanan yöntem kullanılabilir.

b) A maddesindeki çalışma çaldığımız partinin solfejini yaptığımız bir yöntem olduğundan dolayı ilk çalışma olarak yapılmalı ve bütün partiler için uygulanmalıdır. Bu şekilde partilere hâkimiyet artacaktır. Bütün partilere çalışıldıktan sonra da çal+oku çalışması, “bir partiyi çal diğer partiyi oku” şeklinde yapılabilir.

Düşünerek ve/veya uyararak çalma

Yazının ilk kısmında belirtilen ögeler, eseri çalarken düşünülmeli ve hatta sesli olarak söylenmelidir. Bu, sanki bir öğretmenin yönlendirmesi veya çözümlemesi gibi çalışan kişinin düşüncesini eserin yapılanış biçiminde tutmasını sağlayacaktır. Bu şekilde eserin haritası çalan kişinin zihninde iyice pekişecektir.

Stresli bir ortamda çalmak (Konser verme, video kaydı alma vb.)

Stresli bir ortamda çalmak, genel anlamda olduğu gibi ezber konusunda da eksikleri ortaya çıkarmada önemli bir eylemdir. Çalışma odasında (rahat bir ortamda) yapılmayan hatalar, konserde, sahnede veya kayıt cihazı karşısında yapılabilmektedir. Bu nedenle ezberi kontrol etmek için video kaydı alınabilir. Kamera karşısında çalmak yeterli stresi yaratabilir.

Sesli bir ortamda çalmak

İster televizyon açıkken ister kulaklıkla müzik dinleyerek* çalışılabilir. Kulaklıkla uygulanabilecek birkaç çeşit yöntem vardır: 1) Kulaklık şarkı dinlerken ezbere eseri çalmak, 2) Kulaklıkta çalan şarkıyı söylerken ezbere eseri çalmak, 3) Ezberlenen eser çalarken birkaç ölçü sonradan ezbere eseri çalmak (böylece kulaklıkta çalan ile aynı ölçüde olunmayacaktır) veya tam tersi, 4) Kendi sevdiği bir eseri kulaklıkla dinlerken ezbere eseri çalmak.

Parmak ezberi

⚠️ Bu çalışmada ince bir ayrıntı vardır. Parmak ezberi, eğer tek başına kullanılırsa, kesinlikle sağlıklı bir yöntem olmayacaktır. Çünkü sahne heyecanı içinde parmak ezberine güvenilmesi mümkün değildir. Herhangi bir duraksamada veya hatada, zihnin tamamen boşalıp olaydan kopma ihtimali vardır. Bunlar göz önüne alınarak parmak ezberine güvenilerek hareket edilmemelidir.

Olumsuzluk yaratabilecek yönünü bilerek parmak ezberinin avantajları değerlendirilebilir. En önemli özelliği, büyük kolaylık sağlamasıdır. Aklımızdan başka düşünceler geçerken bile parmaklarımız çalışmalarımız sırasında yaptığımız hareketleri ezberleyerek otomatik hale gelip kendi başlarına çalabilirler. Bundan ezbere performans sırasında faydalanılabilir.

Ellere bakarak ezber çalışmak

Bir parçaya ilk çalışmaya başladığımız andan ezberleme aşaması da dahil olmak üzere, çok uzun zaman boyunca başımız genellikle karşıya/notaya bakacak şekilde durmaktadır. Sahneye çıkıldığında veya ezbere çalışılırken ise baş aşağıya doğru, gözler elleri görecek şekilde tutulmaktadır. Burada görsel bir farklılık oluşmakta ve bu durum, şaşırmalara ve hatalara neden olabilmektedir. Bu sıkıntıyı aşmak için görsel hafızayı kullanacak şekilde çalışmalar yapılabilir.

Eser daha yeni çözülürken bile bir ölçüde iki el birleştirildiğinde notalara bakmadan, ellerin hareketleri algılanacak şekilde çalışılabilir. Bu sayede sadece nota değil, ellerin hareketleri de görsel hafızaya kazınacak ve ezber çalmada yardımcı olacaktır.

Çalışma+uyku düzenini ezber için kullanmak

Uykunun beden üzerindeki olumlu etkilerini hepimiz biliyoruz. Peki bunu bir müzik eserini ezberleme aşamasında kullanmayı hiç düşündünüz mü?

Biraz sersemleten bir çalışma yöntemi olsa da az zamanım ve önemli bir konserim varsa kesinlikle uyguluyorum bu yöntemi. 40 dakikaya 20 dakika olacak şekilde çalışma ve uyku düzenimi kuruyorum. Bu aşamada ezberlemeye çalıştığım eserden başka bir şey düşünmemeye özen gösteriyorum. 40 dakikalık piyano çalışmamda, yukarıda bahsettiğim yöntemler arasından çalıştığım bölüme uygun olanını seçiyorum ve uyguluyorum. Kırk dakikayı tamamladıktan hemen sonra, daha önceden uyumak için elverişli olacak şekilde hazırladığım ortama geçip yirmi dakika uyuyorum/dinleniyorum.

Bu döngüyü gerektiği kadar tekrarlıyorum. Arka arkaya en çok üç kere yapmanızı tavsiye ederim. İlk üç 40/20 ezber çalışmasından sonra bir saatlik bir ara, ikinci üçlüden sonra ise en az iki saat ara vermenizi öneririm. Bu yönteme ayırabileceğiniz tam bir gününüz varsa, en fazla altı döngü yapmak yeterli olacaktır diye düşünüyorum.

İkinci paragrafta bahsettiğim uyumaya elverişli ortamın nasıl olduğunu merak ettiniz mi? 😎 Karanlık, sessiz, olabildiğince elektronik aletlerden arındırılmış veya cihazların kapalı olduğu, telefonunuzun alarmını kullanacaksanız da telefonun “rahatsız etme” modunda olduğu bir ortam oluşturulabilirsiniz. 🙃

* Çok yorucu ve kafa karıştırıcı bir çalışmadır. ⚠️ Uzun süreli yapılmamasını öneriyorum.

BİR MÜZİK ESERİNİ NASIL EZBERLİYORUM? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Bir eserin majör veya minör tonda olduğu nasıl anlaşılır? 🙂

Bu sorunun cevabı iki yöntemle bulunabilir; biri kulakla, yani dinleyip eserin karakterini, yapısını fark ederek, diğeri ise eserin armonik yapısını çözümleyerek. Armonik yapıdan bahsedildiğinde genellikle gözümüz korkuyor ancak burada gerekli olan armonik bilgiler çok temelde düzeyde olacak, o yüzden çekinmenize gerek yok. 🙂

Dinleme yoluyla eserin tonunu bulma

Öncelikle yapılması gereken tabii ki eserin donanımında yer alan işaretlere bakmaktır. Ancak donanımdaki işaretlerden eserin hangi tonalitelerde (biri majör, diğeri minör) olabileceğini bulabilirsiniz sadece. Yani elinizde iki şık olacaktır. Peki hangisini seçeceksiniz?

Temel armoni kurallarına hâkim değilseniz, hemen müziği dinleyin ve dikkatinizi müziğe verdiğinizde fark edeceksiniz ki dinlediğiniz müzik ya parlak, gösterişli, canlı yapıda ya da içe kapanık, karamsar, hüzünlü bir yapıda. Canlı olan majör, hüzünlü olan ise minör olduğunu gösterir.*

Armonik yapıya bakarak eserin tonunu bulma

Bu yöntemde ise bilmeniz gereken çok temel armonik kurallar vardır. Bunlardan biri, bir tonalitenin en önemli üç derecesidir: Tonik, subdominant ve dominant.** Tonik, birinci dereceye; subdominant, dördüncü dereceye; dominant ise beşinci dereceye denk gelmektedir. Tonun işaretleri eklenerek bu sesler üzerine kurulan 5/3 akorları, bize hangi tonda olduğumuzu belli eder.

Bu akorlar, ana akorlardır ve T-S-D-T akor bağlanışları tonun birinci derecesinde bir kalış sağladığından dolayı tonu kuvvetlendirmiş olur.

Yapmamız gereken akorların analizini yaparak birinci, dördüncü ve beşinci dereceleri belirlemektir. Bu şekilde o derecelerin hangi tona ait olduğunu bulabiliriz. 🙂

* Bir eserin karakterini değiştirebilecek modülasyon, yabancı ses ve/veya akorlar, farklı bir tonu veya dereceyi güçlendirme ve farklı kadanslar gibi uygulanabilecek bir çok yöntem vardır. Ancak genel anlamda metinde anlatıldığı şekilde bir ayrım yapmak da mümkündür.

** Bu derecelerin tam Türkçeleştirilmiş hali sırasıyla “eksen, altçeken ve çeken” şeklindedir. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul Devlet Konservatuvarı’nda Türkçeleştirilmiş halde, Trakya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda ise “tonik, subdominant ve dominant” şeklinde kullanılmaktadır.

MAJÖR MÜ, MİNÖR MÜ? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Donanımında diyez veya bemol olan bir eserin hangi tonalitede yazıldığını anlamak için bazı kısayolları bilmek gerekiyor. 🙂 Tonlar, diyezli ve bemollü olmak üzere ikiye ayrılır. Do Majör ve la minör (işaretsiz tonaliteler) istisna olmak üzere diğer bütün tonlarda diyez veya bemol işareti vardır. Tonalite ve işaret ilişkisinin iki yönünü de anlattığım bu yazımda diyez ve bemol sırasına göre ton bulma ile bir tonda hangi işaretler olduğunu bulma yöntemlerini öğreneceksiniz. 🙂

Bir tonun diyezli ya da bemollü mü olduğu nasıl anlaşılır?

Bir bemollü ton olan Fa Majör haricindeki diğer tüm bemollü majör tonların adında bemol vardır; Si bemol Majör, Mi bemol Majör, La bemol Majör gibi. İşaretsiz olan Do Majör haricinde, kalan diğer tüm majör tonlar diyezlidir. Bu iki kuralı oturttuktan sonra geriye ilgili tonaliteyi bulmak kalıyor.

Bir majörün minörünü bulmamızı sağlayan K3 aralık (1,5 ton) aşağı kurma kuralını uygulamamız gerekiyor. Majör tonun adından aşağıya küçük üçlü aralık kurduğumuzda o tonun ilgili minörünün adını bulmuş oluyoruz. Örneğin Fa Majör tonunun adı olan fa’dan aşağıya bir buçuk ton saydığımızda (fa-mi 0.5; mi-mib 1; mib-re 1,5 şeklinde) re notasını elde ediyoruz. Yani Fa Majör’ün ilgili minörü re minör’dür.

Diyezli majör tonların işaretleri nasıl bulunur? (Adından aşağı K2 kur)

Diyezli tonlarda, tonun ana sesinden aşağıya K2 aralık (0,5 ton) kurulur. Kurduğumuzda bulduğumuz sese gelene kadar diyez sıralamasında sayıyoruz. Böylece o tondaki bütün işaretleri bulmuş oluyoruz.

Örnek 1: La Majör’de kaç işaret olduğunu anlamak için ana sesten (la’dan) aşağıya K2 (0,5 ton) kuruyoruz (la-sol#). Bulduğumuz sol#’e kadar diyez sırasında sayıyoruz (fa#, do#, sol#). Bu şekilde La Majör’de üç tane diyez işareti olduğunu ve bunların fa diyez, do diyez ve sol diyez olduklarını anlıyoruz.

Sıra sizde 1: Mi Majör’de kaç işaret vardır? Yorumlara yazabilirsiniz. 🙂

Bemollü majör tonların işaretleri nasıl bulunur? (+1 bemol ekle)

Bemol sırasında tonun kendi adından bir sonraki bemol işaretine kadar sayıyoruz. Böylece o tondaki işaretleri bulmuş oluyoruz.

Örnek 2: Re bemol Majör’de kaç işaret olduğunu hesaplarken bemol sırasında re bemol işaretine gelene kadar sayıyoruz (sib, mib, lab, reb). Sonraki işlem bu işaretlere sıraya uygun olarak bir bemol daha eklemek (+solb). Böylece Re bemol Majör’de beş tane bemol olduğunu ve bu işaretlerin si bemol, mi bemol, la bemol, re bemol ve sol bemol olduklarını buluyoruz.

Sıra sizde 2: La bemol Majör’de hangi işaretler vardır? Cevabınızı yorum kısmına yazabilirsiniz.

Donanımdaki işaretlerin hangi majör tona ait olduğu nasıl bulunur?

Yukarıda anlatılan tonun işaretlerini bulma yönteminin tam tersi olacak şekilde bu sefer işaretten ton bulmayı anlatmak istiyorum. 🙂

Bir eseri çalışmaya başlarken donanımda yazılan işaretler bize o eserin hangi tonalitede olduğu ile ilgili ipucu verir. Burada duruma göre başvurulması gereken üç tane kural vardır: Diyezliyse son diyezden yukarı K2 aralık, majör tonun adını verir; bemollüyse son bemolden bir önceki bemol, majör tonun adını verir; eğer işaret yoksa istisna tonlar olan Do Majör veya la minör’dür.

Bu kurallar bizim majör tonları bulmamızı sağlar, peki ya eser minör tondaysa ne yapmalıyız? Bulduğumuz majör tonun adından aşağıya K3 kurmamız gerekiyor. Bir eserin majör ya da minör tonalitede olduğunu nasıl anlarız? Yeni yazımda bu konuya değineceğim… 🙂 Takipte kalın!

TONALİTE-İŞARET İLİŞKİSİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Müzik eğitimine yeni başlayan bireylerin karıştırdığı konulardan biri de staccato ile uzatma noktası arasındaki farktır. Öncelikle bu iki noktanın ne amaçla kullanıldığını, işlevini bilmek gerekir. En basit haliyle aktarmak gerekirse staccato noktası notanın süresinin kısaltılması, uzatma noktası ise notanın süresinin uzatılması için kullanılır.

Peki ne kadar uzatıyoruz? 🙂

Uzatma noktasının, yanına geldiği notanın süresini, değerinin yarısı kadar uzattığı bilinmektedir. Staccato için de bu durumun tersi olduğunu biliyor muydunuz?

Haydi birlikte inceleyelim…

Noktalı ritimler

Notanın sağına konduğunda nokta, notayı değerinin yarısı kadar uzatır. Yani ikilik bir notaya, yarı değeri olan dörtlük bir nota daha eklenir ve böylece uzatılmış olur.

Örnek 1. Noktalı ikilik notanın açılımı

Bazı durumlarda yukarıdaki örnekte olduğu gibi notaların birbirine uzatma bağı ile bağlandığını görürsünüz. Bu, genellikle ölçü çizgisi devam eden notanın arasına geldiğinde veya kolay okumayı sağlamak amacıyla kullanılır.

Örnek 1’de açıklanan mantıkla düşünürsek noktalı dörtlük, dörtlük ve sekizlikten; noktalı sekizlik, sekizlik ve onaltılıktan; noktalı onaltılık ise onaltılık ve otuzikilik notadan oluşur.

Staccato tuşe

“Notaların birbirinden ayrı, keskin veya kısa çalınması” anlamında kullanılan staccato uygulamasının notayı ne kadar kısalttığı genellikle söylenmemekte. Bu durum da öğrencilerin çeşitli tempo ve karakterdeki staccato pasajları aynı şekilde çalmalarına neden olmaktadır. Hedef, uzatma bağındaki gibi “yarısı” olmalıdır.

Dörtlük notayı yarısı kadar kısalttığımızda elde edeceğimiz, sekizlik nota ve sekizlik sustur.

Örnek 2. Dörtlük değerdeki notaya gelen staccatonun açılımı

Yukarıda görüldüğü gibi staccato, bize notanın değerinin yarısı kadar çalınacağını gösterir. Üzerinde durulması gereken bir diğer konu ise yarısı kadar kısaltıldığında susun unutulmamasıdır. Öğrencilerin staccatolu dörtlükleri sekizlik değerde çaldığı rastlanan yanlışlardandır. Burada belirtilmesi gereken, dörtlük süre korunurken sesin sekizlik kadar uzatılmasıdır. Yani nota yarısı kadar tutulmalıdır.

Aynı mantıkla staccato sekizlik, bir onaltılık notadan ve bir onaltılık sustan oluşacaktır.

Staccato veya uzatma noktası nasıl anlaşılır?

Noktanın staccato mu, yoksa uzatma için mi yazıldığını, noktanın yerinden anlayabilirsiniz. 🙂

Eğer notanın altındaysa staccato, sağındaysa uzatma noktasıdır.

Sormak istediğiniz ve öğrenmek istediğiniz bir şey olursa yorumlarda görüşürüz. Müzikle kalın!

STACCATO MU? UZATMA NOKTASI MI? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Merhabalar 🙂

Bu yazımda IMSLP (Internatinal Music Score Library Project) üzerinden nota indirmeyi aşama aşama sizlere aktarmak istiyorum. Örnekleri masaüstü bilgisayarımın ekran resimleri üzerinden vereceğim ancak mobil görünümü de benzer olduğundan zorluk çekmeyeceksiniz 🙂

Haydi başlayalım!

1. Adım: Google’da IMSLP anahtar kelimesini aratıyoruz.

Arama motoru Google’a IMSLP yazdığımızda reklamdan sonra https://imslp.org/ çıkmakta. İsterseniz doğrudan siteye de bağlanabilirsiniz. 🙂

2. Adım: Ulaşmak istediğimiz besteci veya eserin adını yazıyoruz.

Bu adımda iki seçeneğimiz var.

A) Doğrudan Google’da arattığınızda çıkan IMSLP arama kısmına besteci ve/veya eseri yazabilirsiniz.

B) İkinci seçenek olarak ise siteye gitmek için Google’da çıkan linke tıklayabilirsiniz.

Sitenin ana sayfasının görünümü bu şekilde. Burada solda arama kısmını görüyorsunuz. Oraya bestecinin veya eserin adını yazıp arattığınızda şu şekilde sizi yönlendiriyor.

Örnek olarak ben Beethoven’ı yazdım. Category/Kategori ve List of works/Eser listesi olarak iki seçenek çıkıyor.

Kategoriye tıkladığınızda çeşitli bilgilerin ve devamında da bestecinin eserlerinin listelendiği bir sayfa geliyor.

Eser listesinde ise tablo halinde eserlerine yer veriliyor. Mavi olanların notası sitede bulunuyor anlamına geliyor. 

Eser ismini arattığınızda ise bu şekilde görünüyor.

3. Adım: Arama sonucunda çıkan linke tıklıyoruz.

Eser sayfalarında Performances/İcralar ve Sheet music/Notalar şeklinde iki kategori oluyor. Bu ana kategorilerin altında ise alt kategoriler var. Buralardan istediğiniz kayıt ve nota türüne erişebilirsiniz.

Sayfayı kaydırarak nota kısmını bulduktan sonra burada birçok özellik olduğunu fark edeceksiniz. Sağda notaların ilk sayfalarının küçük gösterimi var. View/Gözat butonundan indirme sayfasına gitmeden notayı önizleyebiliyorsunuz. Her bir notanın altında bilgiler veriliyor. Burada edisyona ve editöre dikkat etmek gerekiyor.

4. Adım: Size uygun olan edisyonu seçtikten sonra Complete score/Notanın tamamı kısmına tıklıyoruz.

Burada Your download will continue in 15 seconds/İndirme işleminiz 15 saniye içinde devam edecektir şeklinde bir uyarı, saniyeyi geri saymaya başlıyor.

15 saniye sonra yine aynı yerde Click here to continue your download/İndirme işleminize devam etmek için buraya tıklayın yazısı çıkıyor.

5. Adım: İndirme linkine tıklıyoruz.

Linke tıkladığımızda notayı açıyor ve sağ üst köşedeki indirme butonuna basarak bilgisayarınıza kaydedebiliyorsunuz.

İşte bu kadar!

Edisyonlarla ilgili yazımı paylaştığımda buraya linki ekleyeceğim. Müzisyenler hangi edisyonu ne amaçla tercih ediyorlar? Birlikte öğreneceğiz… Müzikle kalın 🙂

IMSLP NASIL KULLANILIR? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyano çalarken oturuş, duruş, piyano ile tabure arasındaki mesafe, tuşlara basma şekli gibi birçok önemli detay vardır. Bu konuları piyano eğitiminin başında doğru oturtmak gerekir. Böylece yanlış duruş, oturuş veya basıştan kaynaklanacak birçok sorun önlenmiş olur. Bu yazımda kendi araştırmalarım ve deneyimlerimden elde ettiğim bilgilere ulaşacaksınız. Faydalı olması umuduyla… 🙂

Piyano Çalarken Tabure Yüksekliği

Her kişi için taburenin yüksekliği farklı olmaktadır. Bu nedenle piyano taburesinin ayarlanabilir olması icracıya büyük bir kolaylık sağlayacaktır.

Tabureyi ayarlarken dikkat edilmesi gereken şey şudur: Ellerimizi doğru bir pozisyonda klavyeye yerleştirdiğimizde önkol düz bir şekilde yere paralel olacaktır. Yani dirseklerden bileğe kadar olan kısım kontrol edilmeli ve yerle doksan açıda durduğundan emin olunmalıdır.

Bunu küçük öğrencilerin ayarlaması zor olduğundan dolayı göbek deliğinin beyaz tuşların hizasına gelmesini sağlayarak da tabure boyunu doğru ayarlamak mümkündür.

Piyanoyla Mesafe

Piyano ile tabure arasındaki mesafeyi ayarlamak için eller klavyeye doğru yerleştirildiğinde dirseklerin bedenle aynı hizada olmaması, bedenin biraz geride olması gerekmektedir. Bu şekilde kollar doksan dereceden fazla bir açıda olacak ve dirsekler sağa ve sola yönelme ihtiyacı duyulduğunda bedenle aynı hizada olmadığından sıkışma sorunları olmayacaktır.

*** Piyano taburesinin tamamına değil, yarısına oturulması gerektiği unutulmamalıdır.

Piyanoda El Pozisyonu

Piyano çalarken ellerin ve kolların tuşeyle olan açısı ve yüksekliği, ellerin klavye üzerinde duruşu, parmak uçlarının ve eklemlerin duruşu ve tırnakların klavyeye değmemesi gibi konular el pozisyonunu belirleyen noktalardır. El pozisyonunda dikkat edilmesi gerekenlerden ilki, elin olabildiğince doğal halinde tutulmasıdır. Daha detaylı incelemek için başlıklar halinde açıklamak isterim… 🙂

Piyanoda ellerin ve kolların tuşeyle olan açısı

Piyano çalarken dirsekleriniz piyanonun beyaz tuşlarının hizasına gelecek şekilde oturmalısınız. Yüksekliği buna göre ayarladığınızda omuzları kaldırma veya dirsekleri açma gibi çalışı zorlaştıran hareketlere gerek kalmayacak 🙂 Önkolunuz yere paralel olmalı. İnce veya kalın sesler çalarken dirsekler açılmamalı, bedene yakın durmalı. Mümkünse diğer başlıkta inceleneceği gibi o yöne doğru üst beden hareket etmeli.

Piyanoda ellerin klavye üzerinde duruşu

Piyanoda ellerimizi konumlandırırken parmakların uzunluğunu ve siyah tuşlara erişim kolaylığını göz önünde bulunduruyoruz. Her parmağın kendi çalma yeri olduğunu düşünmeliyiz. Uzun parmaklar, birinci ve beşinci parmak gibi kısa parmaklardan daha içeride çalmalılar.

Elimizi piyanoya yerleştirirken birinci ve beşinci parmakların ilk eklemlerinin arasından yatay olarak geçen bir çizgi hayal ediyoruz. Bu çizgi, piyanonun beyaz tuşlarının uçlarının oluşturduğu yatay çizgi ile aynı hizada olmalı. Diğer bir çizgi ise ikinci parmaktan kolumuza doğru bu yatay çizgiyi kesiyor. İkinci parmağın çizgisi ise klavyede tuşların dikey uzun çizgilerine paralel olmalı.

Yukarıda anlattığım gibi ellerinizi yerleştirirseniz daha kolay çalabildiğinizi göreceksiniz. Ayrıca piyano çalarken ikinci parmağı temel almayı ve diğer parmakları, açılmaları gerektiği zaman uzatmayı, elinizi oraya doğru çevirmemeyi unutmayın! 🙂

Piyanoda parmak uçlarının ve eklemlerin duruşu

Parmaklar eklemler çıkık halde durmalı, tuşlarla temas halinde olmalıdır. Piyanoda parmak uçları tuşlara dik şekilde basmasını veya tırnakların tuşlara gelecek şekilde parmakların içe doğru kıvrılmasını önlemek gerekir. Parmaklarımızın etli kısımlarıyla basmalıyız. Böylece tuşları kontrol etmek daha kolay olacaktır.

PİYANODA EL POZİSYONU

Piyanoda Tuşa Basış

Tuşa basış yöntemleri pasajın gereklerine göre değişmektedir. Sadece parmakların kök ekleminden hareket, önkol hareketi, omuzdan ve kol ağırlığıyla yapılan hareketlerin her birinin çıkardığı ses farklı bir karakterdedir. Bu yüzden pasaja uygun olan tercih edilmelidir.

En temel anlamda tercih edilebilecek hareket, tüm parmakların kök eklemden hareket etmesi ve bu hareketin durdurulmadan sesi elde edip sonlandırılmasına kadar devam etmesidir.

Piyano Çalarken Sırtın Duruşu

Üst beden öne eğik olmamalı, doğru oturuş postürüne uygun olmalıdır. Sırt dik olmalı, omurgadaki bel girintisi (lordoz) korunmalıdır. Tiz seslerde gelen bir pasaj için sağ tarafa doğru, peslerde çalmak içinse sol tarafa yönelinmeli ve bunu yaparken üst beden dairesel hareketler yaparak dönmemeli, sadece gerekli tarafa doğru yönelmelidir. Beden her zaman piyanoyla paralel olmalıdır.

*** Dikkat edilmesi gereken şey sağ veya sol tarafa doğru tabure üstünde kesinlikle kayılmamasıdır, sadece o tarafa yönelinmelidir.

Piyano Çalarken Boynun Duruşu ve Nota-Göz Hizası

Sırt duruşunda olduğu gibi doğru postür duruşu göz önünde bulundurulmalıdır. İngilizcede “forward head posture” adındaki durum varsa mutlaka düzeltilmesi için gerekli araştırmalar yapılmalı ve uzmanlara danışılmalıdır.

Doğru postür elde edildikten sonra note okumak için kişiye özel olarak ideal mesafe ayarlanmalıdır. Notalar, İngilizcede “music desk” denen notalığa konulmaktadır ve duvar piyanolarında bu notalık kısım sabittir, o yüzden yükseklik ve mesafe ayarlanamaz. Aynı şekilde kuyruklu piyanolarda da sadece mesafetyi ayarlamak mümkündür. Ayrıca kuyruklu piyanolarda notalığın dikliğini de ayarlayabilirsiniz. Tüm bunlara rağmen duvar piyanolarının notalığı için ayrıca bir aparat yaptırarak yüksekliğini ayarlayan bir piyanist tanıyorum… 🙂

Piyano Çalarken Ayakların Yerdeki Konumu

Ayakların konumu, piyano çalarken dengeyi sağlamak açısından çok önemlidir. Dizler omuz genişliğinde açılmalı, ayaklar yere tam basılmalı ve alt bacaklar yerle doksan derece açıda olmalıdır. Böylece ayaklar pedalların altında veya çok uzağında kalmayacaktır.

Sırt duruşunda bahsettiğim sağa veya sola yönelme durumunda ne tarafa doğru olduğuna bağlı olarak o bacak biraz açılmalı ve bedeni desteklemelidir. Bedenin yaylanmasına uygun olarak bacaklar da imkan çerçevesinde hareket etmelidir. Bu şekilde denge bozukluğu oluşmayacaktır ve icra daha sağlam olacaktır.

Piyano Çalarken Üst Vücudun Hafif İleride Tutulup Ayakların Yere Basılması

Ayakların basılmasının önemi bir önceki başlık altında incelenmişti. Üst vücudun öne doğru meyil alması tuşa basış başlığı altında belirtilen hareketler arasında yer almaktadır. Gerektiği zaman kullanılmalı, doğru postür diğer tüm zamanlarda korunmalıdır.

* Tabure yüksekliği, piyanoyla mesafe, ellerin ve kolların tuşeyle olan açısı ve yüksekliği, ellerin klavye üzerinde duruşu, parmak uçlarının ve eklemlerin duruşu, tırnakların klavyeye değmemesi, tuşa basış, sırt duruşu, boyun duruşu ve nota-göz hizası, ayakların yerdeki konumu ve üst vücudun hafif ileride tutulup ayakların yere basılması titizlikle kavratılmalıdır.

PİYANODA DOĞRU DURUŞ VE OTURUŞ BİÇİMİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Merhabalar! 🎀🫶🏻💌💓

Günlük piyano çalışmalarımda ilk yaptığım şey, piyano çalışmaya başlamadan önce mutlaka yapılması gereken ısınma hareketleri. Her birini ayrı ayrı videoya ekleyeceğim. Şimdilik nasıl yaptığımı bu canlı videodan görebilirsiniz. 🧐 Kullandığım araçları merak edenleri ise yorumlarda bekliyor olacağım ⏳⏳

Sonrasında gamlara geçiyorum. #Gam çalışmak öğrenciler için sıkıcı olabiliyor. Bunun önüne geçmek için bir #yöntem var! Biraz zorlaştırarak belki eğlenceli hale getirebiliriz. Bu yöntem için tıklayınız… 😉🖱️ https://youtube.com/shorts/6TZWfLrrPwA

Isınma kısmını tamamlamak için Chopin Op. 10 etütlerden üçüncüsünün o meşhur kısmını çalıyorum. Bir tık da burada… 🖱️ https://youtube.com/shorts/0IW46aKud5k Ve böylece ısınma bölümünü bitiriyorum…

Genellikle zaten çalıştığımız eserler olduğu için hangi pasajlarda sıkıntı olduğunu biliriz, değil mi? Ben böyle sıkıntılı yerleri kurşun kalemle işaretlemeyi tercih ediyorum, bu şekilde notayı açtığım gibi nereleri çalışmam gerektiğini görebiliyorum. ✏️ Baştan sona çalmak yerine, olmayan yerleri çalışmak hem zaman kazandırıyor hem de daha az yorucu oluyor. Gelin size ne tür çalışma yöntemlerim olduğunu söyleyeyim:

✅ Gruplu çalışma yöntemi

✅ Gidiş-dönüş çalışma yöntemi

✅ Ritimli çalışma yöntemi

✅ Tekrarlı çalışma yöntemi

✅ Hızlı-yavaş çalışma yöntemi

✅ Simetrik çalışma yöntemi

Bu yöntemler benim yıllar (neredeyse 20 sene) süren eğitim sürecim boyunca kendi piyano hocalarımdan ve çeşitli online, yüz-yüze eğitim veren müzisyenlerden öğrendiğim yöntemler. Bu yöntemlerin uygulanışına kattıklarım ve değiştirdiklerim var. Genellikle yöntemleri birleştirmeyi, kombine etmeyi seviyorum çalışmalarımda… Her bir yöntemi gamlar üzerinden anlattığım videolara, “Çalışma Yöntemleri | Practicing Methods” adlı oynatma listemden ulaşabilirsiniz. 🔗 https://youtube.com/playlist?list=PLFdGb_lnjngZFeFfSyr42HWz48qa_uNyG&si=gfWpe0f4bzG3YhJH

Çalışmalarda dikkat edilmesi gerekenleri de hemen buraya ekleyip bitiriyorum…

⚠️ Tüm çalışmalar, eserin konser/sınav/kayıt icrasını iyi yapabilmemiz için olduğundan dolayı, çalışma yöntemlerini yaparken parmak numaralarının icra sırasında hangi parmakların kullanılacağına göre seçilmesi çok önemlidir. İcra ile çalışma parmak numaraları aynı olmak zorundadır. Yanlış parmak numaralarını oturttuğumuzda bu bizim için daha zararlı olacaktır.

⚠️ Her zaman için bilekler rahatlatılmalıdır. Çok yüklenildiği zaman kasılmalar olacağından dolayı, bundan kaçınılması için bileğin rahatlatılabileceği hareketler yapılmalıdır. Bu hareketler hem çalışma öncesi ve sonrasındaki ısınma ve gevşeme hareketleri iken hem de çalış esnasında uygulanan bilek hareketleridir.

⚠️ Uzun saatler çalışmak gerekli bile olsa, ara vermenin önemi göz önünde bulundurulmalıdır. Bedensel ve zihinsel molalar, çalışmanızın verimini arttıracaktır. Kesinlikle ihmal edilmemelidir. Önce sağlık 🍀🍀

Sormak istediğiniz herhangi bir #soru olursa lütfen çekinmeyin. İletişim bilgilerimi aşağıda bulabilirsiniz.

https://www.youtube.com/@bilgesukaracapianist/

https://www.instagram.com/bilgesukaracapianist/

https://www.bilgesukaraca.com.tr

eposta@bilgesukaraca.com.tr

Sonraki videolarda ve canlı yayınlarda görüşmek dileğiyle… ✨✨✨

PİYANİSTİN GÜNLÜK ÇALIŞMASI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.