Müzikte donanım nedir?

Müzikte donanım, eserin tonalitesini belirtir. Eserin hangi tonalitede yazıldığını gösteren diyez ve bemol işaretleridir. Bu işaretler portenin başlangıcında anahtardan sonra ve ölçü rakamından önce yazılır. Eserin yazıldığı tonalitenin işaretleri, eser boyunca (ilgili notanın soluna bekar işareti yazılıp bekar, diyez veya bemol eklenmedikçe) geçerlidir.

Sol Majör tonalitesinin donanımı nedir?

Diyezli tonalitelerin ilki olan Sol Majör’ün temelini, sol notasından başlayıp sonraki sol notasına kadar “majör” düzende kurulmuş notalar oluşturur. Bu dizi T-T-Y-T-T-T-Y aralık kuralıyla sıralandığında sol-la-si-do-re-mi-fa#-sol notalarını verir. Böylece Sol Majör donanımında fa diyez olduğu görülür. Bu işaret, Sol Majör’ün ilgili minör mi minör’ün de işaretidir.

Anahtarın yanına yazılan fa diyez işareti, eser içinde bekar veya başka bir işaret getirilerek belirtilmediği sürece eser boyunca tüm oktavlarda yazılan fa notaları için geçerlidir. Donanımda yer alan işaret notayı etkiler.

Yukarıdaki örnekte gördüğümüz gibi yeşil ile işaretlediğim fa notalarını, donanımda fa diyez işareti olduğu için, diyezli çalmamız gerekiyor. Dördüncü ölçüde fa diyez çalmamamız için bekar konmuş ve sonraki ölçüde tekrar fa diyeze dönebilmek için diyez eklenmiş. Kırmızı ile işaretlediğim bu örnek, donanımda olan işaretin yazıldığı nota üzerindeki etkisini nötrlemek ve sonrasında tekrar işareti devreye sokmak için yazım yöntemini göstermektedir. 🙂

SOL MAJÖR DONANIMI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Müzikte donanım nedir?

Müzikte donanım, eserin tonalitesini belirtir. Eserin hangi tonalitede yazıldığını gösteren diyez ve bemol işaretleridir. Bu işaretler portenin başlangıcında anahtardan sonra ve ölçü rakamından önce yazılır. Eserin yazıldığı tonalitenin işaretleri, eser boyunca (ilgili notanın soluna bekar işareti yazılıp bekar, diyez veya bemol eklenmedikçe) geçerlidir.

Fa Majör tonalitesinin donanımı nedir?

Bemollü tonalitelerin ilki olan Fa Majör’de bir bemol vardır. Burada hatırlanması gereken, bemol sırasıdır. Bemol sırasındaki ilk işaret (si bemol), Fa Majör’ün ve dolayısıyla ilgili minörü olan re minör’ün işaretidir.

Peki Fa Majör’de neden si bemol vardır? Majör gamların oluşumunda bir sıralanış kuralı vardır. Bu kural büyük ve küçük ikili aralıkların majör gamı oluşturacak şekilde sıralanmasıdır: B2, B2, K2, B2, B2, B2, K2. Fa notasından başlayıp sırasıyla bu aralıklar kurulduğunda fa-sol-la-sib-do-re-mi-fa dizisi elde edilmektedir. Bu dizi, Fa Majör’ü vermektedir.

Bir eserin Fa Majör tonalitesinde olup olmadığını anlayabilmek için önce donanıma bakmalısınız. Aşağıdaki örnekte olduğu gibi anahtarlarda si bemol işareti varsa eserin Fa Majör veya re minör’de olduğunu düşünebilirsiniz. Hangi tonalitede olduğunu kesinleştirmek için ise eserin tonalitesini verecek ipuçlarına bakmalısınız. Kalışları ve tonaliteyi güçlendiren akorları göz önünde bulundurmalısınız.

FA MAJÖR DONANIMI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyanoda işaretli notalar çalınması istendiğinde öğrenciler genellikle bunların siyah tuşlarda olacağını düşünür. Bu, kısmen doğrudur ancak tek işaretli olarak düşünüldüğünde mi, fa, si ve do için bu durum farklıdır. Mi-fa ve si-do arasında siyah tuş yoktur, bu iki aralık sadece yarım tondur. Bu yüzden de örneğin mi notasına diyez işareti eklediğimizde bu, mi tuşundan bir basamak yukarı çıkarak fa tuşuna hareket etmemiz anlamına gelecektir. Yani mi diyez, fa notası ile aynı tuştadır. Burada anarmonik konusu gözden geçirilebilir.

Diyez ve bemolün yerini klavyede bulmaya çalışırken beyaz tuşların uç kısımları elle kapatılıp beyaz ve siyah tuşların birleştiği yerden itibaren klavyeye bakılmalıdır. Bu şekilde her bir tuş aynı boyda gözükecek ve birbiri ardına geldiği rahatça görülecektir.

Fa diyez’in yeri bulunmak istendiğinde ilk olarak fa’nın olduğu tuş belirlenmelidir. Bu tuş, üçlü (siyah tuş grupları)nın altındaki beyaz tuştur. Elimizle beyaz tuşların uç kısımlarını kapattığımızda fa tuşundan hemen sonra siyah tuş geldiğini göreceğiz. Yani fa’dan bir basamak yukarı çıkarak fa diyez’i elde etmiş oluyoruz.

Si bemol’ü bulurken de aynı işlemleri gerçekleştiriyoruz, tek fark bemol’ün aşağı hareket etmesidir. Elimizle beyaz tuşların uç kısımlarını kapatıp si bemol’ü bulmak için önce si’nin denk geldiği tuşa basıyoruz. Sonrasında bemol aşağı hareket ettirdiği için bir basamak aşağı iniyoruz. Buradaki siyah tuş, si bemol’ü veriyor bize.

Sonuç olarak fa diyez, üçlü siyah tuş gruplarının ilk siyah tuşundayken, si bemol bu grubun üçüncü siyah tuşunda yer alıyor. Diğer işaretli notaların klavyedeki yerlerini bulmak için de yukarıda izlediğim yöntem kullanılabilir. Piyano klavyesinin akılda görselleştirilebilmesi piyanoda işaretli notalar konusunda kişiye çok yardımcı olacaktır. Bu şekilde hesaplamaları klavye üzerinde yapmak gerekmeyecektir. Ayrıca bilinmelidir ki, bu yöntemler zamanla oturacak ve kişi otomatik bir şekilde yapar hale gelecektir. Sabırla sıkı çalışmaya devam etmek, kesin çözümü getirecektir. 🙂

Verdiğim bu örneklerden ve yöntemleri kavradıktan sonra Sıra Sizde alıştırmasıyla siz de deneyebilirsiniz. 🙂

Sıra sizde: Si diyez ve fa bemol notaları klavyede hangi tuşa denk gelmektedir?

PİYANODA İŞARETLİ NOTALAR yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Dörtlük (içi dolu saplı) notanın değerinin yarısı, sekizlik notadır. Dörtlük notanın içinde iki adet vardır. İçi dolu, saplı ve tek kuyruklu olarak yazılır. Yan yana yazıldıklarında kuyrukları birleştirilebilir. Birlik (içi boş, sapsız, yuvarlak) nota içinde 8 adet olduğundan dolayı adı “sekizlik”tir.

Örnek 1. Dörtlük nota (kırmızı) ve eşdeğerde olan iki sekizlik notalar (siyah)

⚠️ Sekizlik notanın yarım vuruşluk olduğunu söylemek yanlış olacaktır. Bir notanın değerinin tam ya da yarım olduğunu belirleyecek olan şey, ölçüdür. Ölçü birimine bağlı olarak bu durum değişmektedir. Örneğin; 3/4 ölçü rakamında ölçü birimi dörtlüktür ve dolayısıyla bir vuruş dörtlük, yarım vuruş sekizliktir. Ancak 3/8 ölçü rakamında ölçü birimi sekizlik ve dolayısıyla bir vuruş sekizlikken, dörtlük iki vuruşa denk gelmektedir.

Yukarıdaki örnekten de anlaşılacağı gibi nota değerleri tam veya yarım olarak öğretilmemeli, bu şekilde öğretilmek isteniyorsa da notanın değeri ölçü bağlamında kavratılmalıdır.

SEKİZLİK NOTA yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Ölçü konusunda işlendiği gibi yukarıda olan sayı ölçüdeki vuruşları, alttaki sayı ise o vuruşların hangi değerde olduğunu göstermektedir. Buna göre 3/4’lük ölçüdeki eserin bir ölçüsünde, üç adet dörtlük değerde vuruş vardır.

Örnek 1. 3/4’lük ölçü rakamının vuruş ve değer ayrımı

Üç adet dörtlük vuruş değerinde olan nota, noktalı ikiliktir. Nokta, yanına geldiği notayı yarı değeri kadar uzatmaktadır. Böylece iki adet dörtlük vuruşta olan ikilik notanın sağına nokta eklendiğinde üç vuruş haline gelmektedir.

3/4 ZAMAN BELİRTECİ VE NOKTALI İKİLİK NOTA DEĞERİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Sağ elde birinci parmak do notasına yerleştirildiğinde, diğer parmaklar da otomatik olarak re-mi-fa-sol üzerinde duracaktır. Her bir parmağın uzunluğu farklı olduğundan dolayı basacağı yer kendine ait, kendine özeldir. Birbirlerine yaklaştırılmamalıdır. Bu sayede el pozisyonu korunmuş olacaktır. Parmakların yastık kısmıyla basılmasına özen gösterildiğinde elin doğal duruşu sağlanacak ve piyano eğitiminin ilk aşamalarında doğru pozisyon oturtulacaktır.

Bir önceki yazıda olduğu gibi re notasında da tuşu aktive edecek hareket durdurulmamalı; tuşa basmadan önce parmağın kök eklemden havaya kaldırılması, tuşla temas etmesi, tuşun dibine ulaşması ve sesi sonlandırmak için tuşu serbest bırakması tek ve akış halinde bir hareket olmalıdır.

Videoda örneği görebilirsiniz. 🙂

Vuruşları kavratmak için metronom kullanılabilir ama doğru temponun bulunması çok önemlidir. Doğru tempo, öğrencinin yukarıda belirtilen hareketi kusursuzlaştırabileceği bir hızdır. Hareket sağlamlaştırıldıktan sonra ve kişinin normal günlük hareketleri gibi doğal hale geldikten sonra temponun arttırılması ideal olandır. Mümkünse, istenen sonuç elde edilene kadar öğrenciye sabırla tekrar ettirilmelidir. Uzun süre aynı hareketin yapılması sağlıksız olduğundan bu çalışma birkaç bölüm halinde piyano dersinin içinde yer alabilir.

Örnek 1. F. Beyer Op. 101*

Örnek 1’de görülen Beyer sağ el egzersizleri, hedeflediğimiz hareket oturtulacak şekilde yavaşça çalışılmalıdır. Parmak geçişleri bilinçlice yapılmalı ve hareketin aktarımı sağlanmalıdır. Metodun devamında sol el için de egzersizler bulunmaktadır. İki elin yeterliliğinin olabildiğince yakın derecede olması önemli olduğundan dolayı tek ele odaklanılmamalı, iki el için egzersizler dikkatli çalışılmalıdır.

* Paylaştığım bu edisyona, IMSLP üzerinden erişebilirsiniz.

PİYANODA RE NOTASI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Seçmeli Müzik 1. Düzey Piyano (S. Mü. 1. Dü. P.)

3. Ünite: TEKNİK ÇALIŞMALAR

1. Konu: Orta Do Pozisyonu

1. Kazanım: Dört vuruşluk (birlik) do notasını sağ ve sol el birinci parmaklarıyla çalar.

a) Dizek üzerinde sol anahtarındaki ve fa anahtarındaki orta do notası gösterilmeli ve bunlar sol ve sağ elle ayrı ayrı çaldırılmalıdır.
b) Burada ve bundan sonraki kazanımlarda öğretmen öğrenciye eşlik etmelidir.

2. Kazanım: İki vuruşluk (ikilik) do notasını sağ ve sol el birinci parmaklarıyla çalar.

3. Kazanım: Bir vuruşluk (dörtlük) do notasını sağ ve sol el birinci parmaklarıyla çalar.

Örnek 1. Sol anahtarında do notası

Sol anahtarında yukarıdaki örnekteki gibi yazılan orta do notası, klavyede markanın altındaki ikili siyah tuş grubunun solundaki beyaz tuşa denk gelmektedir. Bu notaya sağ elde birinc, parmak, yani başparmak, konmalıdır. Diğer parmaklar da el pozisyonuna uygun olacak şekilde re-mi-fa-sol tuşlarının üstüne yerleştirilmelidir. Başparmak kök eklemden kaldırılmalı ve yukarıdan başlayan hareket, durdurulmadan tuşa temas ederek tuş dibine kadar sürdürülmelidir.

Örnek 2. Fa anahtarında do notası

Örnek 2’de görülen fa anahatarındaki do, Örnek 1’deki do ile aynı tuşa denk gelmektedir. Sol elin başparmağı, aynı tuşa konularak yukarıda anlatılan hareketle basılmalıdır.

Örnek 3. “Ortak do”*

Bu iki nota, aynı sese denk geldiğinden dolayı, öğrencinin kolay hatırlayabilmesi için Örnek 3’te olduğu gibi deftere yazılabilir. Bu yöntemle öğrenci, fa anahatarında portenin üstünde, sol anahtarında ise portenin altında kalan do notasının aynı yerde olduğunu kavrayacaktır.

https://youtube.com/shorts/otgYmBlYsY0

https://youtube.com/shorts/tmUXNdhKpTs

* “Ortak do” kavramını, ilk olarak solfej öğretmenim Svetlana Avazova’dan duymuştum. Bu kavramı daha sonra ben de kullanmaya başladım. Müzikte bu kavramla başka bir yerde karşılaşmadım. 🙂

Bu yazıda bahsedilen diğer konularla ilgili metinlere aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz…

PİYANODA PARMAK NUMARALARI

–

Piyanoda Başparmağı Kuvvetlendirmek için Etkili Çalışma Yöntemleri

D1-311, 312, 313 | PİYANODA ORTA DO POZİSYONU yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Müzikte uzatma bağı, uzatma noktasının kullanımının mümkün olmadığı durumlarda kullanılmaktadır. Oktav ve ses açısından aynı olan iki notanın değerini, süresini birleştirmek amacıyla yazılır.

Legato bağı ile sıkça karıştırılan uzatma bağı ile daha fazla bilgiye aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

LEGATO BAĞI MI? UZATMA BAĞI MI?

UZATMA BAĞI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Seçmeli Müzik 1. Düzey Piyano (S. Mü. 1. Dü. P.)

2. Ünite: TEMEL KAVRAMLAR

1. Konu: Piyano Çalmada Temel Kavramlar

5. Kazanım: Dört, iki ve bir vuruşluk sus işaretlerini kavrar.

Notaların olduğu gibi susların da değerleri vardır. Müzik yazısında her bir nota değerine denk sus bulunmaktadır. Nota değerlerindeki mantıkla paralel şekilde susların vuruşları da ölçü birimine göre hesaplanmaktadır. Bu nedenle öğretirken zamansal değerin anlaşılması için yavaş ve hızlı tempolar seçilerek metronom kullanılabilir.

Örnek 1. Sus değerleri*

Birlik sus dördüncü çizgiye değecek şekilde aşağı doğru, ikilik sus ise üçüncü çizgiye değecek şekilde yukarı doğru, yani ikisi de portenin üçüncü boşluğuna yazılır.

* Yazar tarafından Canva ile hazırlanmıştır.

SUS DEĞERLERİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyanoda parmak numaraları öğrenilirken genellikle öğrencinin aklının karışması sıkça karşılaşılan bir sorundur. Altı çizilmesi gereken nokta, aynı parmakların aynı numaraya denk gelmesidir. Başparmaklar birinci, işaretler ikinci, ortalar üçüncü, yüzükler dördüncü ve serçeler beşinci parmaklardır.

Bu konuyla ilgili daha fazla bilgi için aşağıdaki linkten ilgili yazıya ulaşabilirsiniz.

PİYANODA PARMAK NUMARALARI

PİYANODA SAĞ VE SOL EL PARMAK NUMARALARI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.