On sekizinci yüzyılın başından itibaren piyano, büyük bestecilerin yoldaşı olmuştur. Couperin, Rameau,  Scarlatti, Haendel, Bach, Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, Mendelssohn, Schumann, Chopin, Brahms, Liszt, Franck, Ravel ve Debussy gibi besteciler, piyano veya onun atası olan spinet, klavsen ve klavikord için çok sayıda eser yazmış ve en iyi fikir ve ilhamlarını bu çalgılara adamışlardır. Bu bestecilerin çoğu piyano için eser vermiş olmanın yanı sıra iyi birer piyano icracılarıydılar [Yani bu bestecileri, piyanist-besteci olarak adlandırabilmekteyiz.] (Hutcheson, 1964, s. 3).

Opera bestecilerinin çoğu, kendi özel alanlarında eserler verip enstrümantal formlarda katkı sağlamamışlardır. Gluck, Rossini, Bizet, Gounod, Verdi, Wagner veya Puccini’nin piyano için yazdığı tek bir esere rastlanmamaktadır. Neredeyse İtalyan opera bestecilerinin tümü, Fransızların ise çoğunu bu kategoriye koyabiliriz. Yetenekli İngiliz çağdaşları Elgar, Delius, Holst ve Vaughan Williams’a ve modern müziğin önde gelenlerinden Schönberg ve Stravinsky’ye de bakıldığında piyano için oldukça az eser verdikleri görülmektedir (Hutcheson, 1964, s. 3).

Piyanonun, bir müzisyenin vazgeçilmez çalgısı olduğu gerçeği yadsınamaz. Sadece orkestra repertuvarı tarafından geçilebilen piyano literatürünün inanılmaz zenginliklerden biri olması hiç de şaşırtıcı değildir. Piyanonun içinde minyatür bir orkestra olduğu düşünülebilir. Orkestra ile çalmak mümkün olmadığında piyano için uyarlamalar provalarda ve hatta bazen opera veya diğer büyük eserlerin asıl icrasında kullanılabilir. Geniş ses aralığı, nüansları ve polifonisini kullanarak bir piyanist, tonal ifadeyi ortaya koyabilecek neredeyse her şeyi gerçekleştirebilir (Hutcheson, 1964, s. 4-5).

Piyano, enstrümanlar arasında en arkadaş canlısıdır. 🙂 Diğerlerinden tamamen bağımsız olmasına rağmen, kendisini onlardan asla kibirli bir şekilde soyutlamaz. Oda müziği eserlerinde çeşitli çalgılarla birlikte müzik yapabilir ve solistlerin melodisine destek olacak şekilde arka planı sağlamaya açıktır. Böylelikle müziğin en evrensel ve vazgeçilmez aracı haline gelir (Hutcheson, 1964, s. 5).

Piyanonun mekanizmasının aslında vurmalı olduğuna itiraz edilemez, keçe kaplı çekiçlerin tellere vurmasıyla ses elde edilir. Bu, piyanoya, özgün karakterini ve değerini veren, ton ve kalitenin aşırı uçları arasında mümkün olan ses efektlerinin olağanüstü çeşitliliğini sağlar (Hutcheson, 1964, s. 6).

Piyano Terimi

Modern kuyruklu piyano, klavyeli çalgı yapımında uzun süreç alan bir dizi deneyimin sonucudur. Piyanodan hemen öncesinde klavsen ve klavikord, klavsenin ise spinet ve virjinal vardır. Eğer daha da geriye gitmek istersek, klavikordun monokorddan, spinet ve klavsenin psalteriden ve daha az bir doğrudanlık olsa da piyanonun da dulsimerden geldiğini söylemek mümkündür (Hutcheson, 1964, s. 8).

17. ve 18. yüzyıl Almanya’sında, klavier sözcüğü, ayrım yapılmaksızın klavikord, klavsen ve pianoforte için, yani klavyeli çalgılar için, hatta genellikle klaviatur dense de klavyenin kendisi için de kullanılabiliyordu. Modern pianoforte ya da kısaca, neredeyse her dilde söylendiği şekliyle, “piyano”, Almancada daha çok klavier sözcüğü ile ifade edilir; kuyruklu piyano “kuyruk” şeklinden dolayı flügel ve duvar piyanosu da pianino olarak adlandırılır. Piyanonun en başta İtalyanca adı fortepiano‘dur, Rusçada halâ bu şekilde adlandırılmaktadır. Fortepiano’dan pianoforte sözcüğüne geçişteki vurgulanan kısımdaki değişiklik, sadece görünüşte vardır ve hatta ironik bir iz taşır. Çünkü piyanonun asıl gelişimi sonorite açısından daha da yüksek bir seviyeye ulaşmıştır (Hutcheson, 1964, s. 8).

Klavier sözcüğünün geniş kullanımı, bir çalgı yerine sadece bir klavyeyi ifade eden Fransızca ve İngilizce clavier açısından büyük bir kafa karışıklığına yol açmıştır. İngilizcede clavier, bazen sesten tamamen yoksun bir çalışma klavyesini tanımlar. Klavier’in her zaman klavsen veya klavikord için kullanıldığı iddiaları da hararetlenmektedir. 😀 Das Wohltemperirte Klavier, bu konunun meraklıları için özel bir tartışma konusudur, özellikle de “The Well-Tempered Clavichord ve Le Clavecin bien tempéré [İyi Düzenlenmiş Klavikord/Klavsen]” şeklindeki yanlış tercümeler yüzünden. Açık gerçek şudur ki klavier için yazılmış bir müzik, hangisi olursa olsun klavyeli bir enstrümanla çalınması için yazılmıştır (Hutcheson, 1964, s. 8-9).

Bach’ın prelüd ve füglerinden çoğu klavsen yerine klavikordda veya bunun tam tersi olacak şekilde çok daha iyi duyulmaktadır ve bunları iki kategoriye bölmek zor olmayacaktır. Örneğin, İyi Düzenlenmiş Klavye’nin birinci ve dördüncü prelüd-füglerinde, çok açık bir şekilde klavikordun legatosu aranırken, ikinci ve üçüncü prelüd-füglerde daha parlak bir klavsen sesine ihtiyaç vardır. Ancak günümüzde hepsini piyanoda çalıyor ve her birine uygun renk vermeye çalışıyoruz. Buradaki soru, klavsen icracıları dışında, pratik önemden daha çok akademiktir (Hutcheson, 1964, s. 9).

Aşağıdaki tabloda çalgının üç tipinin İngilizce, Fransızca, Almanca ve Türkçe isimleri verilmiştir.¹

Hutcheson, E. (1964). The literature of the piano: A guide for amateur and student (3. Ed.). New York: Alfred A. Knopf.

¹ Tablo, Hutcheson’ın adı geçen eserinin 9. sayfasından alınmış ve tabloya Türkçe terimler yazar tarafından eklenmiştir.

* Çalgıların Fransızca telaffuzları için isimlerine tıklayınız… 🙂

ÖDEV-1: İki farklı yorumcunun klavikord icralarını içeren videoların linkleri aşağıda verilmiştir. Bu performansları karşılaştırınız.

ÖDEV-2: Klavikord, klavsen ve piyano üzerinde üç yorumcunun icralarını içeren videoların linkleri aşağıda verilmiştir. Bu performansları karşılaştırınız.