Gidiş-dönüş çalışması*, her türlü pasaja uygulanabilir ve diğer çalışma yöntemleri ile birleştirilebilir bir yöntemdir. Gidiş-dönüş çalışması adından da anlaşılabileceği gibi çalışılan pasajın sonuna kadar çalınıp başa doğru geri dönülmesidir. Ritmik açıdan dengeyi sağlamak ve duraksama olmadan döngüyü sağlayabilmek adına pasajın sonundaki notaya ek olarak +1 nota eklenir. Çalışılan kısım dörderli ise 4+ 1, üçerli ise 3+1 şeklinde gidiş-dönüş çalışmasının alanı belirlenmelidir.

Örneğin, Do Majör gamında üçüncü parmaktan sonra birinci parmağın gelişi çalışılacaksa DO-RE-Mİ-FA + SOL olacak şekilde çalışılacak grup seçilmeli ve gidiş için DO-RE-Mİ-FA, dönüş için ise SOL-FA-Mİ-RE çalınmalıdır. Bu şekilde arada bekleme veya tekrar olmadan gidiş-dönüş çalışma akış halinde gerektiği kadar tekrar edilebilir olacaktır.

⚠️ Çalışma yöntemlerini uygularken gruplamalar, parmak numaraları, seçilen notalar ve el pozisyonu anlaşılmalıdır. Akılda tutulması veya dikkatin verilmesi gereken şey ise o pasajdaki sorunu çözmektir. O yüzden çalışmalar kesinlikle bu bilinçte yapılmalıdır. Yöntem baştan anlaşılmalı ve kafada oturtulmalıdır, asıl olan ise sorunu çözmektir.

Aşağıda gidiş-dönüş çalışmasını uyguladığım çeşitli örnekleri  görebilirsiniz.

– J. S. Bach

– Do Majör gam**

* Bu çalışma, Metin ÜLKÜ’nün çalışma yöntemlerindendir.

** Bu örnekte, grupları 2+1 olacak şekilde seçmiştim. Yukarı gidişi nota tekrarı olmadan sağlayabilmek adına son grup 3 nota olacak şekilde eksik bırakılıyor. DO-RE, Mİ-RE, DO-RE, Mİ-RE, DO-RE-Mİ; RE-Mİ, FA-Mİ, RE-Mİ, FA-Mİ, RE-Mİ-FA… şeklinde ilerliyor.

GİDİŞ-DÖNÜŞ ÇALIŞMASI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Bir eseri ezberleyebilmek için öncelikle onun mantığını veya yapısını anlamak gerekmektedir. Her bir eserin kendine özel bir anlatım biçimi, üslubu vardır. Bunu kavrayabilmek için çeşitli yöntemleri kullanarak o eseri oluşturan parçaları ayırt etmek gerekiyor.

İlk iş, melodik ve armonik hattı birbirinden ayrı çözümlemek. Çünkü ifade araçları farklı. 🙂 Melodi hattında aralıklara, dizilere, temalara, motiflere, ritmik kalıplara bakılırken, armonik hatta tonun derecelerine, akorların işlevlerine ve yönelişlere bakılır. Tabii ki bu özellikler her iki partide de olabilir. Partilerin ifade şekline uygun olan özellikler aranmalıdır.

Hatların çözümlenmesinin dışında, daha büyük ölçekte yapılabilecek çözümlemeler arasında form analizi vardır. Bir edebiyat eserine benzetecek olursak bu analiz, küçükten büyüğe doğru sıralandığında, eseri cümlelerine, paragraflarına ve bölümlerine ayırmayı andırır.

Ezberleme sürecinde bakılması gereken ögeler

Armonik yapı

Eserin yazıldığı tonun dereceleri üzerine kurulan akorlar, o tonun diğer tonlarla olan ilişkisi ve modülasyon gibi yönelişler göz önünde bulundurularak bir analiz yapılabilir. Akorların altına dereceler ve akor şifreleri yazılabilir.

Motifler

Eser boyunca hâkim olan motifler bulunabilir. Böylece her gelişinde hatırlatıcı olacaktır ve göstermesi daha kolay olacaktır. Ayrıca eserin kuruluş şekli de daha iyi algılanacaktır.

Benzer yapılar

Birbirine benzeyen kısımlar ortak benzerlikleri karşılaştırılarak kategoriler altında incelenebilir. Örneğin sadece tonalite açısından değişen benzer pasajlar sırayla çalışılabilir.

– Chopin

Yukarıda verdiğim örnek, Chopin’in Op. 44 polonezinden bir kesit. Bu kısmı kolayca ezberleyebilmek için örnekte görüldüğü gibi bir kalıbın notalarını bir ölçüye yazmıştım. Bu ölçülerin üstüne de kaçar kere çalınacağını çarpı işaretiyle birlikte not etmiştim. Bu şekilde akılda tutmak çok daha kolay olmuştu benim için.

Bu kısmın ilk gelişi ile ikinci gelişi arasında bir oktav fark olduğu görülmekte. Ayrıca sol elde değişen bas sesleri hatırlayabilmek adına da gerekli ölçülerin altına o notaları belirtmiştim. Bu yöntem ile birlikte bu iki pasaj karmaşık bir bölüm olmaktan çıkıp rahatça algılayabildiğim, görebildiğim ve kafamda canlandırabildiğim bir kısım haline geldi. 😊

Bütün bunlara ek olarak, eğer başka bir kağıt üzerinde çalışacaksam, yukarıda verdiğim örnekte olduğu gibi benzer kısımlar için aynı renk kağıtları tercih ediyorum. Böylece sadece çalışma yöntemini değil, rengi de ezberlemiş oluyorum. Eğer renklere karşı hissiyatınız varsa, sizde uyandırdıkları hisse göre de renkleri seçebilirsiniz. Veya biraz daha ileri gidip, renklerin insan üzerindeki etkisini göz önünde bulundurarak seçiminizi yapabilirsiniz. 🎨

Ton değişimleri

Müziğin gidişatını anlamak ezberlemede ve eserin genel hatlarını çıkarmada önemlidir. Ana tonalitede başlayan eser içinde modülasyonlar aracılığıyla ton değişimleri sağlanır. Bu değişimleri çözümlemek gerekir.

Cümleler

Eseri cümlelerine ayırmak kesinlikle anlatım araçlarını kavramada büyük önem taşır.

Hattın yönü

Çıkıcı veya inici yönde veya atlamaları olan hattın hareket yönü akılda tutulabilir.

– Bach

Diziler

Eserlerde genellikle gamların natural, armonik ve melodik hallerine ve Türk bestecilerinin eserlerinde de makamlara yer verilebiliyor. Parça içinde inici veya çıkıcı bir diziyle karşılaşıldığında bu dizinin ne olduğunu çözmek gerekiyor. Hatta üstüne not alınabilir bile. 🙂

– Beethoven

Beethoven’ın Op. 49, No. 2 piyano sonatının birinci bölümü, Sol Majör tonundadır. Eserin içinde geçen dizilere verilen örneklerden biri Re Majör inici ve çıkıcı gam iken, diğer örnekte inici Do Majör gam görülmektedir.

Bastaki hareket

Sol elde atlamalı bir yapı olduğunda, bas hattın hareketini gözetmek faydalı olacaktır. İki el birlikte çalarken

Süslemeler

Acciaccatura, mordan, appogiatura, tril vb. gibi süslemelere eserlerde sıkça karşılaşılmaktadır. Bir cümlenin başka bir kısımda gelişinde farklılık yaratmak adına besteci, süslemelerinde değişiklikler yapabiliyor. 

Farklılıklar

Benzer kısımları birbirinden ayıran özelliklerini işaretlemek önemlidir. Hangi farklılığın nerede olduğunu bilmek gerekir. Böylece hata yapma riskinin de önüne geçilmiş olur. Chopin’in eserlerinde buna özellikle dikkat edilmelidir. Bir temanın tekrar gelişinde mutlaka birkaç farklılık olmaktadır.

Aşağıda Chopin’in Op. 69 valslerinden birincisinin verildiği örnekte mavi ve yeşil ile gösterilen iki cümle birbirine çok yakındır. Aralarındaki fark turuncu ve pembe ile işaretlenmiştir.

– Chopin

Sol elin partisine bakıldığında ise bu iki cümlede aynı oldukları görülecektir. Burada dikkat edilmesi gereken şey ise tutulan notaları akora tamamlayan aralıkların ikisinin genellikle aynı olması ve sadece bazılarının değişmesidir. Bu değişmeler, hareket yönlerine veya işlevlerine bakılarak akılda tutulabilir.

Diğer benzerlerinden farklı oldukları kısımları hatırlatıcı olarak işaretleyebiliriz. Böylece birbirlerinden ayrıldıkları özellikleri akılda tutarak eserin yönelişini, akışını aklımızda tutabiliriz.

Ben bu hatırlatıcıları notaya işaretlemeyi tercih ediyorum. Bu şekilde notadan çalışırken hatırlatıcılar, görsel açıdan hafızama kazınıyor ve eserin haritasını çıkarmama yardımcı oluyor.

Cümlelerdeki farklılıkları net bir şekilde görebilmek için çalıştığım eserin ayrıca bir fotokopisini çektiriyorum; notaları cümlelerine ayırıyorum ve onları benzerliklerine ve eserdeki sıralarına göre diziyorum. Bu şekilde hangi cümleden kaç tane olduğunu, aralarındaki farklılıkların neler olduğunu rahatça görebiliyorum. Bu yöntemi Chopin’de kesinlikle uyguluyorum.

Sekvensler

Dizi, sıra, arka arkaya gelen şeyleri ifade eden sekvenslerin işaretlenmesi veya farkına varılması, ezberleme sürecinde yardımcı olacaktır. Aşağıdaki örneği birlikte inceleyelim.

– Schein

Kalıplar

Bir motifin veya ritmik yapının kalıp olarak tekrar edildiği kısımlar ezberleme aşamasında yardımcı olur.

Aşağıdaki örnekte sol elde üçlemeli bir yapı, sağ elde ise akorlar görülmektedir. Sarı renkli ölçüler hem nota hem ritim hem de parmak numaraları açısından tıpatıp aynıdır; pembe renkliler için de aynısı geçerlidir. Burada akılda tutulması gereken şey birinci ile dördüncü ölçünün aynı olduğudur. Birinci ölçü çalınırken ikinci ölçünün çiftleneceği, üçüncü ölçü çalınırken ise ilk ölçünün tekrar geleceği düşünülmelidir.

– Bertini

Kontrast hareketler 

İki partinin farklı yönlere yaptığı harekettir. Ok işaretleri çizilerek hareket yönü nota üzerinde gösterilebilir.

Paralel hareketler

İki partinin de aynı yönde yaptığı harekettir. Ok işaretleri çizilerek hareket yönü nota üzerinde gösterilebilir.

Aralıklar

Bazı atlayışlarda veya 10. maddeki farklılıklar konusunda bahsedilenlerde aralık hesabının yapılması gerekebilir. Böylece kaçlı aralıkla hareket edileceği veya atlayış yapılacağı hareketi yapmadan önce bilinecektir.

– Chopin

Simetri

İki parti arasında simetri oluşabilir. Hareket ettikleri yön farklı ama ilerledikleri aralıklar aynıdır.

Unison

İki elin partisinde de aynı melodi vardır. Bu durumda sağ ve sol el partisi arasına “unison” yazılabilir.

– Chopin

Ezbere performans için çalışma yöntemleri

Solfej (Çal+Oku)

a) Her iki partideki notaların solfeji yapılabilir. Böylece sadece melodi hattı değil, diğer parti de bilinecektir. Bu çalışma yapılırken önce tüm notalar çözülmelidir, partiye hâkim olunmalıdır. Sonrasında tek el kendi partisini çalacak, bu partinin (akorlu olması halinde) en üst notaları sesiyle okunacaktır.

⚠️ J. S. Bach’ın eserlerinde olduğu gibi polifonik bir yapı varsa her parti ayrı ayrı bu yöntemle çalışılmalı, oturtulduktan sonra bir ele hangi partiler düşüyorsa onlar birlikte çalınmalıdır. Bunun gibi çok partili durumlarda el kendi partilerini çalarken tek partinin solfeji yapılabilir. Sonrasında diğer parti okunacaktır.

Aynı şekilde akorlu bir pasajda da polifonik eserlere uygulanan yöntem kullanılabilir.

b) A maddesindeki çalışma çaldığımız partinin solfejini yaptığımız bir yöntem olduğundan dolayı ilk çalışma olarak yapılmalı ve bütün partiler için uygulanmalıdır. Bu şekilde partilere hâkimiyet artacaktır. Bütün partilere çalışıldıktan sonra da çal+oku çalışması, “bir partiyi çal diğer partiyi oku” şeklinde yapılabilir.

Düşünerek ve/veya uyararak çalma

Yazının ilk kısmında belirtilen ögeler, eseri çalarken düşünülmeli ve hatta sesli olarak söylenmelidir. Bu, sanki bir öğretmenin yönlendirmesi veya çözümlemesi gibi çalışan kişinin düşüncesini eserin yapılanış biçiminde tutmasını sağlayacaktır. Bu şekilde eserin haritası çalan kişinin zihninde iyice pekişecektir.

Stresli bir ortamda çalmak (Konser verme, video kaydı alma vb.)

Stresli bir ortamda çalmak, genel anlamda olduğu gibi ezber konusunda da eksikleri ortaya çıkarmada önemli bir eylemdir. Çalışma odasında (rahat bir ortamda) yapılmayan hatalar, konserde, sahnede veya kayıt cihazı karşısında yapılabilmektedir. Bu nedenle ezberi kontrol etmek için video kaydı alınabilir. Kamera karşısında çalmak yeterli stresi yaratabilir.

Sesli bir ortamda çalmak

İster televizyon açıkken ister kulaklıkla müzik dinleyerek* çalışılabilir. Kulaklıkla uygulanabilecek birkaç çeşit yöntem vardır: 1) Kulaklık şarkı dinlerken ezbere eseri çalmak, 2) Kulaklıkta çalan şarkıyı söylerken ezbere eseri çalmak, 3) Ezberlenen eser çalarken birkaç ölçü sonradan ezbere eseri çalmak (böylece kulaklıkta çalan ile aynı ölçüde olunmayacaktır) veya tam tersi, 4) Kendi sevdiği bir eseri kulaklıkla dinlerken ezbere eseri çalmak.

Parmak ezberi

⚠️ Bu çalışmada ince bir ayrıntı vardır. Parmak ezberi, eğer tek başına kullanılırsa, kesinlikle sağlıklı bir yöntem olmayacaktır. Çünkü sahne heyecanı içinde parmak ezberine güvenilmesi mümkün değildir. Herhangi bir duraksamada veya hatada, zihnin tamamen boşalıp olaydan kopma ihtimali vardır. Bunlar göz önüne alınarak parmak ezberine güvenilerek hareket edilmemelidir.

Olumsuzluk yaratabilecek yönünü bilerek parmak ezberinin avantajları değerlendirilebilir. En önemli özelliği, büyük kolaylık sağlamasıdır. Aklımızdan başka düşünceler geçerken bile parmaklarımız çalışmalarımız sırasında yaptığımız hareketleri ezberleyerek otomatik hale gelip kendi başlarına çalabilirler. Bundan ezbere performans sırasında faydalanılabilir.

Ellere bakarak ezber çalışmak

Bir parçaya ilk çalışmaya başladığımız andan ezberleme aşaması da dahil olmak üzere, çok uzun zaman boyunca başımız genellikle karşıya/notaya bakacak şekilde durmaktadır. Sahneye çıkıldığında veya ezbere çalışılırken ise baş aşağıya doğru, gözler elleri görecek şekilde tutulmaktadır. Burada görsel bir farklılık oluşmakta ve bu durum, şaşırmalara ve hatalara neden olabilmektedir. Bu sıkıntıyı aşmak için görsel hafızayı kullanacak şekilde çalışmalar yapılabilir.

Eser daha yeni çözülürken bile bir ölçüde iki el birleştirildiğinde notalara bakmadan, ellerin hareketleri algılanacak şekilde çalışılabilir. Bu sayede sadece nota değil, ellerin hareketleri de görsel hafızaya kazınacak ve ezber çalmada yardımcı olacaktır.

Çalışma+uyku düzenini ezber için kullanmak

Uykunun beden üzerindeki olumlu etkilerini hepimiz biliyoruz. Peki bunu bir müzik eserini ezberleme aşamasında kullanmayı hiç düşündünüz mü?

Biraz sersemleten bir çalışma yöntemi olsa da az zamanım ve önemli bir konserim varsa kesinlikle uyguluyorum bu yöntemi. 40 dakikaya 20 dakika olacak şekilde çalışma ve uyku düzenimi kuruyorum. Bu aşamada ezberlemeye çalıştığım eserden başka bir şey düşünmemeye özen gösteriyorum. 40 dakikalık piyano çalışmamda, yukarıda bahsettiğim yöntemler arasından çalıştığım bölüme uygun olanını seçiyorum ve uyguluyorum. Kırk dakikayı tamamladıktan hemen sonra, daha önceden uyumak için elverişli olacak şekilde hazırladığım ortama geçip yirmi dakika uyuyorum/dinleniyorum.

Bu döngüyü gerektiği kadar tekrarlıyorum. Arka arkaya en çok üç kere yapmanızı tavsiye ederim. İlk üç 40/20 ezber çalışmasından sonra bir saatlik bir ara, ikinci üçlüden sonra ise en az iki saat ara vermenizi öneririm. Bu yönteme ayırabileceğiniz tam bir gününüz varsa, en fazla altı döngü yapmak yeterli olacaktır diye düşünüyorum.

İkinci paragrafta bahsettiğim uyumaya elverişli ortamın nasıl olduğunu merak ettiniz mi? 😎 Karanlık, sessiz, olabildiğince elektronik aletlerden arındırılmış veya cihazların kapalı olduğu, telefonunuzun alarmını kullanacaksanız da telefonun “rahatsız etme” modunda olduğu bir ortam oluşturulabilirsiniz. 🙃

* Çok yorucu ve kafa karıştırıcı bir çalışmadır. ⚠️ Uzun süreli yapılmamasını öneriyorum.

BİR MÜZİK ESERİNİ NASIL EZBERLİYORUM? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Ritmik çalışma yönteminde*, çalışılan pasajdaki “düz” ritme, noktalar eklenerek noktalı ritimle yazılmış gibi çalışılır. İlk versiyonda nokta, iki sesten ilkine eklenir, böylece ilk nota uzun, diğeri ise kısa çalınır. İkinci versiyon ise bunun tam tersidir; ilk nota kısa, ikincisi uzundur.

Örnek 1. Ritmik çalışma, birinci versiyon.

Bu versiyonda, örnekte gösterildiği gibi, dörderli gruplarda birinci ve üçüncü, ikişerli gruplarda  ilk nota ve üçerli gruplarda da ilk nota uzun olacak şekilde ritmik çalışma uygulanır.

Örnek 2. Ritmik çalışma, ikinci versiyon.

İkinci versiyonda nokta ikinci notaya gelecektir. Böylelikle kısa-uzun yapı elde edilmiş olur. İlk nota kısa, ikinci nota uzun tutulacaktır. Ritim, Örnek 2’deki gibi olacaktır.

Örnek 3. Üçlü gruplar için ritmik çalışma (1)

Üçerli gruplarda (üçlemelerde, altılamalarda) yine iki nota uzun ve kısa hale getirilir, üçüncü nota noktasız, düz çalınır. Bu tek nota önce üçüncüye, daha sonra da birinci sıraya konmalıdır.

Örnek 4. Üçlü gruplar için ritmik çalışma (2)

Burada üçlü grubun noktasız çalınacak notası sondadır. Sonraki çalışmada ise bu nota, başta olacaktır.

* Ritmik çalışma yöntemi, Devlet Devrim ÖZTAŞ ve Gökçe GÜVEN hocalarımın kullandığı bir yöntemdir. Üçlü gruplar için olanı ise kendim şekillendirdim.

RİTMİK ÇALIŞMA yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Akorlu çalışma yönteminde* akor, armonik yapıya ve el pozisyonuna uygun bir şekilde seçilmektedir. Böylece pasajdaki Alberti bası, arpejler, kırık akorlar ve atlamalar gibi çeşitli kısımların pozisyonu oturtulmakta ve sadece çalım kolaylığı değil ezber kolaylığı da sağlanmaktadır.

– Bach

– Chaminade

Akor nedir?

İkiden fazla sesin bir araya gelerek oluşturdukları ses grubuna “akor” denir. Sesler aynı anda tınlamasına özen gösterilmelidir.

* Bu çalışma yöntemini ilk, 2009-2012 yıllarında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul Devlet Konservatuvarı’nda çalıştığım Prof. Metin Ülkü’den duymuştum. Sonrasında uygulama alanlarını genişlettim ve birden fazla çalışma yöntemi ile birleştirdim.

AKORLU ÇALIŞMA yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Gruplu çalışma yönteminde*, ikiden fazla ses aynı anda çalınır. Bu yöntemde seslerin armonik uyumu göz önünde bulundurulmaz. Genellikle eserde kullanılan parmak numaralarına bakılarak gruplandırmalar yapılır.

Bu çalışma yönteminin akorlu çalışma yönteminden farkı, armonik kısıtlamalarının olmamasıdır; yani disonans seslerin olması, seslerin yan yana olması sorun değildir. Evet, biraz kötü duyulabiliyor ve kulağınızı zorlayabiliyor ama faydası, bu olumsuzluklara katlanmanıza değer! 😀

Örnek olarak ilk gamlardan başlamak istiyorum.

Aşağıda Do Majör 1 oktav gamın gruplu çalışma şeklini görüyorsunuz. Yukarıda belirttiğim gibi bu çalışmada bakacağımız şey, parmak numaraları; yani parmak numarasının izin verdiği ölçüde ne kadar notayı gruplayabiliyorsak hepsini birleştiriyoruz. Videoyu izledikten sonra biraz daha detaylı inceleyeceğiz. 🙂

Sol eldeki Do Majör parmak numaralarını hatırlayalım:

5 4 3 2 1 3 2 1 4 3 2 1 3 2 1

İlk düşüneceğiniz şey 5-4-3-2-1 gruplaması olacaktır. Tam burada küçük bir ayrıntı var! Parmak çevirme ve dolayısıyla da el pozisyonunun değiştiği yerler. Yani genellikle birinci parmak tek kalıyor 🙂

Buna göre 5-4-3-2 bir grup, 1 tek başına, 3-2 diğer grup, 1 tek başına! Bu, bir oktav için geçerli. İkinci oktav için ise 4-3-2, 1, 3-2 ve 1.

Sağ elde ise 1 2 3 1 2 3 4 1 2 3 1 2 3 4 5 olan parmak numaralarını; 1, 2-3, 1, 2-3-4, 1, 2-3, 1, 2-3-4, 5 olarak grupluyoruz.

Bu iki eli birlikte çalışırken ise her biri ayrı gruplamada olduğu için kendi gruplarına uyarak birleştiriyoruz.

Bu çalışma yöntemi, kromatik gamlara da uygulanabilir. Onun dışında akorlu çalışmanın yapıldığı yerlere bile uygulanabilir. Akorlar bölünerek çalışılabilir. Birkaç örnek daha paylaşıyorum…

– Hanon

– Burgmüller

– Bach

– Beethoven

– Fa diyez minör gam

Gamlarla ilgili diğer çalışma yöntemlerine aşağıdaki yazıdan ulaşabilirsiniz…

GAM ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ

– Sibelius

⚠️ Her zaman olduğu gibi temel uyarıları yapmam gerek 🙂 El pozisyonuna, her bir parmağın kendine ait basması gereken yere yerleştirildiğine emin olunmalı.

* Bu çalışma yöntemini ilk olarak 2009-2012 yıllarında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul Devlet Konservatuvarı’nda çalıştığım Prof. Metin Ülkü’den duymuştum. Sonrasında uygulama alanlarını genişlettim ve birden fazla çalışma yöntemi ile birleştirdim.

GRUPLU ÇALIŞMA yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Nasıl ki bir eseri sağlamlaştırmak için çalmak yeterli olmuyorsa, gamlar için de aynı şey geçerlidir. Sadece çalarak gamları geçmek, parmakların zamanla gamlardan yeteri kadar verim alamamasına neden olabilir. Bunu önlemek için eserlerde yaptığımız gibi gamlara da çalışma yöntemlerini uygulayabiliriz.

Herhangi bir pasajı çalışırken kullandığımız çalışma yöntemlerinin, gam çalışırken nasıl olacağına gelin birlikte bakalım. 🙂

Gruplu çalışma

Gam çalışırken uygulanabilecek çalışmalardan biridir. Gruplu çalışma sayesinde gamda parmakların yerleşimine uygun olarak pozisyonlar oturtulmuş olacak ve bu yöntemle yeterince çalışıldığında gam çalarken parmaklar kendiliğinden yerleşir hale gelecektir.

İlk yapmamız gereken, gamı, mantıklı bir şekilde, elimizin pozisyonuna ve parmak çevrimlerine uyacak halde gruplamak. Bu gruplama iki elde aynı notaları aynı grup içine alabileceği gibi, farklı gruplar halinde de olabilir. Örneğin Re bemol Majör’de “reb-mib, fa, solb-lab-sib, do, reb” gruplaması iki ele de uygunken, Do Majör’de sol el “do, re-mi-fa, sol, la-si, do” ve sağ el “do, re-mi, fa, sol-la-si, do” olarak gruplanacaktır.

Gidiş-dönüş çalışması

Öncelikle küçük gruplarla başlanmalı, zamanla nota sayısı artırılmalıdır. Dönüşün yapılabilmesi için nota sayısının her zaman tekil olmasına dikkat edilmelidir. Örneğin Do Majör gamda ikili gidiş-dönüş do-re, mi-re şeklinde olacaktır. (Bütün grup arası geçişler bu köprü kalıbıyla olacaktır.) Re notasına geçebilmek için ise do-re-mi şeklinde üçlenecek ve ardından doğrudan re notasının gidiş-dönüş grubu başlayacaktır. Yani; do-re-mi-re, do-re-mi-re, do-re-mi, re-mi-fa-mi, re-mi-fa-mi, re-mi-fa vb.

Ritmik çalışma

Bu çalışmada noktalı ritimleri uyguluyoruz. Noktalı sekizlik ve onaltılık ile onaltılık ve noktalı sekizlik şeklinde çalışıyoruz.

Tekrarlı çalışma

• Tekrarlı çalışmada notalar ikili gruplar halinde tekrarlanır ve her zaman grubun tekrarında sonda kalan notadan bir sonraki ile başlar. Örneğin Do Majör 1 oktav gamda şöyle olacaktır; do-re-do-re, mi-re-mi-re, mi-fa-mi-fa, sol-fa-sol-fa, sol-la-sol-la, si-la-si-la, si-do-si-do | si-do-si-do, si-la-si-la, sol-la-sol-la, sol-fa-sol-fa, mi-fa-mi-fa, mi-re-mi-re, do-re-do-re, do.

• Diğer bir tekrarlı çalışma, dörtlü grup içinden iki notanın kendi içinde tekrarından oluşmaktadır.
  Tekrarlanan notalar onaltılık değerde, kalan iki nota sekizlik değerde düşünülmelidir. Örneğin Do Majör gamında bu çalışma şu şekilde olacaktır: do-re-do-re, mi, fa; do, re-mi-re-mi, fa; do, re, mi-fa-mi-fa.

Hızlı-yavaş çalışması

Bu çalışmada ilk dörtlü grup hızlı, ikinci dörtlü yavaş; tam tersi olarak ise ilk dörtlü yavaş, ikinci dörtlü hızlı çalınır. Metronomla çalışılmalı, bir vuruşuna yavaş kısımda iki nota, hızlıda ise dört nota gelecek şekilde çalınmalıdır. Tempo kademeli şekilde artırılmalıdır.

Simetrik çalışma

Bu çalışmada iki el de aynı notaya yerleştirilir ve sol el aşağı, sağ el yukarı hareket eder. Parmak numaraları bazı gamlarda birebir simetrik halde ilerlerken diğerlerinde farklı gelmektedir.

GAM ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.