On sekizinci yüzyılın başından itibaren piyano, büyük bestecilerin yoldaşı olmuştur. Couperin, Rameau,  Scarlatti, Haendel, Bach, Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, Mendelssohn, Schumann, Chopin, Brahms, Liszt, Franck, Ravel ve Debussy gibi besteciler, piyano veya onun atası olan spinet, klavsen ve klavikord için çok sayıda eser yazmış ve en iyi fikir ve ilhamlarını bu çalgılara adamışlardır. Bu bestecilerin çoğu piyano için eser vermiş olmanın yanı sıra iyi birer piyano icracılarıydılar [Yani bu bestecileri, piyanist-besteci olarak adlandırabilmekteyiz.] (Hutcheson, 1964, s. 3).

Opera bestecilerinin çoğu, kendi özel alanlarında eserler verip enstrümantal formlarda katkı sağlamamışlardır. Gluck, Rossini, Bizet, Gounod, Verdi, Wagner veya Puccini’nin piyano için yazdığı tek bir esere rastlanmamaktadır. Neredeyse İtalyan opera bestecilerinin tümü, Fransızların ise çoğunu bu kategoriye koyabiliriz. Yetenekli İngiliz çağdaşları Elgar, Delius, Holst ve Vaughan Williams’a ve modern müziğin önde gelenlerinden Schönberg ve Stravinsky’ye de bakıldığında piyano için oldukça az eser verdikleri görülmektedir (Hutcheson, 1964, s. 3).

Piyanonun, bir müzisyenin vazgeçilmez çalgısı olduğu gerçeği yadsınamaz. Sadece orkestra repertuvarı tarafından geçilebilen piyano literatürünün inanılmaz zenginliklerden biri olması hiç de şaşırtıcı değildir. Piyanonun içinde minyatür bir orkestra olduğu düşünülebilir. Orkestra ile çalmak mümkün olmadığında piyano için uyarlamalar provalarda ve hatta bazen opera veya diğer büyük eserlerin asıl icrasında kullanılabilir. Geniş ses aralığı, nüansları ve polifonisini kullanarak bir piyanist, tonal ifadeyi ortaya koyabilecek neredeyse her şeyi gerçekleştirebilir (Hutcheson, 1964, s. 4-5).

Piyano, enstrümanlar arasında en arkadaş canlısıdır. 🙂 Diğerlerinden tamamen bağımsız olmasına rağmen, kendisini onlardan asla kibirli bir şekilde soyutlamaz. Oda müziği eserlerinde çeşitli çalgılarla birlikte müzik yapabilir ve solistlerin melodisine destek olacak şekilde arka planı sağlamaya açıktır. Böylelikle müziğin en evrensel ve vazgeçilmez aracı haline gelir (Hutcheson, 1964, s. 5).

Piyanonun mekanizmasının aslında vurmalı olduğuna itiraz edilemez, keçe kaplı çekiçlerin tellere vurmasıyla ses elde edilir. Bu, piyanoya, özgün karakterini ve değerini veren, ton ve kalitenin aşırı uçları arasında mümkün olan ses efektlerinin olağanüstü çeşitliliğini sağlar (Hutcheson, 1964, s. 6).

Piyano Terimi

Modern kuyruklu piyano, klavyeli çalgı yapımında uzun süreç alan bir dizi deneyimin sonucudur. Piyanodan hemen önce klavsen ve klavikord, klavsenin ise spinet ve virjinal vardır. Eğer daha da geriye gitmek istersek, klavikordun monokorddan, spinet ve klavsenin psalteriden ve daha az bir doğrudanlık olsa da piyanonun da dulsimerden geldiğini söylemek mümkündür (Hutcheson, 1964, s. 8).

17. ve 18. yüzyıl Almanya’sında, klavier sözcüğü, ayrım yapılmaksızın klavikord, klavsen ve pianoforte için, yani klavyeli çalgılar için, hatta genellikle klaviatur dense de klavyenin kendisi için de kullanılabiliyordu. Modern pianoforte ya da kısaca, neredeyse her dilde söylendiği şekliyle, “piyano”, Almancada daha çok klavier sözcüğü ile ifade edilir; kuyruklu piyano “kuyruk” şeklinden dolayı flügel ve duvar piyanosu da pianino olarak adlandırılır. Piyanonun en başta İtalyanca adı fortepiano‘dur, Rusçada halâ bu şekilde adlandırılmaktadır. Fortepiano’dan pianoforte sözcüğüne geçişteki vurgulanan kısımdaki değişiklik, sadece görünüşte vardır ve hatta ironik bir iz taşır. Çünkü piyanonun asıl gelişimi sonorite açısından daha da yüksek bir seviyeye ulaşmıştır (Hutcheson, 1964, s. 8).

Klavier sözcüğünün geniş kullanımı, bir çalgı yerine sadece bir klavyeyi ifade eden Fransızca ve İngilizce clavier açısından büyük bir kafa karışıklığına yol açmıştır. İngilizcede clavier, bazen sesten tamamen yoksun bir çalışma klavyesini tanımlar. Klavier’in her zaman klavsen veya klavikord için kullanıldığı iddiaları da hararetlenmektedir. 😀 Das Wohltemperirte Klavier, bu konunun meraklıları için özel bir tartışma konusudur, özellikle de “The Well-Tempered Clavichord ve Le Clavecin bien tempéré [İyi Düzenlenmiş Klavikord/Klavsen]” şeklindeki yanlış tercümeler yüzünden. Açık gerçek şudur ki klavier için yazılmış bir müzik, hangisi olursa olsun klavyeli bir enstrümanla çalınması için yazılmıştır (Hutcheson, 1964, s. 8-9).

Bach’ın prelüd ve füglerinden çoğu klavsen yerine klavikordda veya bunun tam tersi olacak şekilde çok daha iyi duyulmaktadır ve bunları iki kategoriye bölmek zor olmayacaktır. Örneğin, İyi Düzenlenmiş Klavye’nin birinci ve dördüncü prelüd-füglerinde, çok açık bir şekilde klavikordun legatosu aranırken, ikinci ve üçüncü prelüd-füglerde daha parlak bir klavsen sesine ihtiyaç vardır. Ancak günümüzde hepsini piyanoda çalıyor ve her birine uygun renk vermeye çalışıyoruz. Buradaki mesele, klavsen icracılarının düşünüşünün aksine, pratik önemden daha çok akademiktir (Hutcheson, 1964, s. 9).

Aşağıdaki tabloda çalgının üç tipinin İngilizce, Fransızca, Almanca ve Türkçe isimleri verilmiştir.¹

Hutcheson, E. (1964). The literature of the piano: A guide for amateur and student (3. Ed.). New York: Alfred A. Knopf.

¹ Tablo, Hutcheson’ın adı geçen eserinin 9. sayfasından alınmış ve tabloya Türkçe terimler yazar tarafından eklenmiştir.

* Çalgıların Fransızca telaffuzları için isimlerine tıklayınız… 🙂

ÖDEV-1: İki farklı yorumcunun klavikord icralarını içeren videoların linkleri aşağıda verilmiştir. Bu performansları karşılaştırınız.

ÖDEV-2: Klavikord, klavsen ve piyano üzerinde üç yorumcunun icralarını içeren videoların linkleri aşağıda verilmiştir. Bu performansları karşılaştırınız.

KLAVYELİ ÇALGILARIN İSİMLERİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Çek asıllı besteci, pedagog ve piyanist Carl Czerny, 1791-1857 yılları arasında yaşamıştır. Piyano için yazdığı etütleri, birçok teknik konuda piyanistlerin kendilerini geliştirmesine katkıda bulunmaktadır. Bestecinin Op. 599 etütleri, piyano eğitiminde kullanılan başlangıç metotları arasında yer almaktadır. Op. 299 etütleri ise biraz daha ileri bir seviyeye hitap etmekte ve dört kitapta toplanan 40 etütten oluşmaktadır.

Czerny Op. 299 No. 28

Carl Czerny’nin Op. 299 üçüncü kitapta yer olan Do Majör tonalitesindeki 28 numaralı etüt, 32 ölçüden oluşmaktadır. Sol elde bas sesler ile akorlar arasında atlayışların, sağ elde ise oktav pozisyonunun çalıştırıldığı görülmektedir. 15 ve 31 numaralı ölçülerde sağ elde arpejler yer almaktadır.

Bu etüdü çalışırken, deşifresi tamamlandıktan sonra, iki elin ayrı oturtulması gerektiğini düşünmekteyim. Bunun nedeni de iki eldeki hareketlerin farklı olmasıdır. Sol eldeki atayışların dairesel ve sürekli bir hareketle gerçekleştirilmesi icracıya kolaylık sağlayacaktır. Dairesel hareket durdurulmamalı ve ileri-geri atlayışlarda tek hareket kullanılmalıdır, yani sıradaki nota veya akorun yeri hazırlanmamalı (el tuşlarda yerini hazırlamamalı), aksine doğrudan o pozisyona düşülmelidir. Burada sol bileğin doğal hareketinden de faydalanılmalıdır.

Sağ elde ise oktavların üçlemeler halinde bölündüğünü görmekteyiz. Burada normal oktav pozisyonundan ayıran şey, sonraki oktav pozisyonuna geçebilmek adına beşinci parmağı dördüncü parmağa çevirmektir. Bunu oturtabilmek adına pozisyonlar oktav halinde çalınırken iki adet düşünülmeli ve açık halinin çalınırkenki parmak numaraları tercih edilmelidir. Yani ilk ölçünün başında mi (1) – mi (5) ve mi (1) – mi (4) şeklinde düşünülerek iki farklı parmak da oktav şeklinde çalıştırılmalı ve pozisyonlar oturtulmalıdır. Yukarı çıkışta bu sırayla olacakken, altıncı ölçüden itibaren başlayan inici yönlü pasajda ise ilk oktav sırasıyla 5, 5 ve sonrasında 4, 5 parmak numaralarıyla ilerlemektedir. Parmak numaralarına kesinlikle dikkat edilmeli ve hatta bu tarz çalışma yöntemleri uygulanırken yanlış oturtmamak için nota üzerinde yazılmamış olan numaralar eklenmelidir.

Sağ eldeki arpejli pasajlar, yine parmak numaralarına dikkat edilerek normal arpej çalar gibi (ancak önce etütte yazıldığı yönde) aşağı-yukarı şekilde çalışılabilir. Çalışma yöntemlerinin uygulanması ve tamamen bu yöntemler çalışın oturtulmasından sonra iki el birleştirilerek çalışılmaya başlanabilir. 🙂

Czerny Op. 299 No. 34

Czerny’nin Op. 299 dördüncü kitapta yer alan la minör tonalitesindeki bu etüt, 46 ölçüden oluşmaktadır. Bu etütte ağırlığın sol elde olduğu görülmektedir. Oktav açışını, parmak çevirmeyi ve yakın notalara hareketi çalıştırmaktadır.

Sol elde çalışılması gereken parmak çevrimleridir. Birinci parmağın çaldığı nota tutulmalı ve oktav açma ve çevirme hareketleri çalışılmalıdır, yani birinci parmak la (1)’ya basmalı ve bu nota tekrar edilmeden tutulmalı, beşinci ve üçüncü parmak ise sırasıyla la (5) ve si (3) notalarını çalmalı ve bu tekrar edilmelidir. Böylece başparmağın üstünden çevirme ve oktav açma hareketi yerleşecektir.

Bunun tersi şekilde de başparmağın diğer parmakların altında geçmesini çalışmak için sekizli grupların son dört notası çalışılabilir. Yani ilk örnekte şu yapılmalıdır: re (1), do (2), si (3) , la (1) , si (3), do (2) ve bu tekrar edilmelidir. Böylece başparmak geçişi çalıştırılmış olacaktır.

Onuncu ölçüde sağ el de sol eldeki harekete katılmaktadır. 19. ölçüde sol eldeki oktav atlayışlar inici olarak gelmektedir. 26-32 ölçüleri arasındaki diziler gam çalışmaları şeklinde yukarı-aşağı çalışılmalıdır. Ölçü 25 ve 34-37’de sol elde gelen pasaj, dörtlü kalıplar olarak düşünülmelidir. İki şekilde çalışılabilir: Birincisi, re (5) – re (1) ve do# (2) – re (1); ikincisi ise re (5) ve do# (2) – re (1).

Czerny’nin Op. 299, No. 28 ve 34 etütleri için genel anlamda çalışma5 önerilerimi paylaştığım yazımın sonuna gelmiş bulunuyoruz. Daha fazlası için yorumlardan bana ulaşabilirsiniz… 🙂 İyi çalışmalar!

Czerny’nin Op. 735 etütleri hakkında okumak için tıklayınız…

CZERNY OP. 299 ETÜTLERİ ÜZERİNE yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyano müziği, sol ve sağ elin koordine ve birbirinden bağımsız hareket etmesini gerekli kılar. Ellerin fizyolojik farklılıkları, kuvvet ve kabiliyet seviyelerini etkiler. Piyano eğitiminde iki elin birlikteliğinin detaylarına çokça yer verilmektedir. Ellerin ayrı çalıştırılması da önem taşımaktadır. Bu nedenle, iki el için yazılmış eserlerin ayrı ayrı çalışılmasının yanı sıra, özel olarak sol el için yazılmış etütler, bu elin bağımsızlığını kazanması için yardımcı olmaktadır. Sol elin becerilerinin geliştirilmesi ve iki el arasında işbirliğinin sağlanması, icranın iyileştirilmesini sağlayacaktır. Bu amaca ulaşmak için uygun etütler ön plana çıkmaktadır. Carl Czerny’nin farklı teknikleri geliştirmek üzere yazdığı etütler, dünya çapında birçok piyanist tarafından çalışılmaktadır. İki el ve sol el için etütlerinin yanı sıra, “sadece sol el” için de etüt yazmıştır. Bu etütlerinde, piyanistlerin melodi ve eşlik partilerini yalnızca sol elleriyle göstermeleri gerekir. Bu, sol elin iki elin ihtiyacını karşılayabilmesi ve müziğin iki hattını da hassas bir şekilde ayırabilmesi gerektiği anlamına gelir. Bu amaca hizmet etmek üzere bu çalışmada, Czerny’nin Op. 735, sadece sol el için yazdığı iki etüdünün müzikal ve teknik açılardan analizi yapılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden literatür tarama ile yürütülmüştür. Etütlerde legato, staccato, arpej, akor, oktav, çoklu bölünme, süsleme ve atlamaların kullanıldığı görülmüştür. Etütlerin, sol elin fizyolojik yapısının getirdiği avantajları ön plana çıkaracak ve dezavantajlarının da çalıştırılarak elin çalma becerilerinin geliştirilmesini sağlayacak biçimde yazıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Orijinal dili İngilizce olan ve Türkçe genişletilmiş özeti bulunan makalemin tamamına https://dergipark.org.tr/tr/pub/ymd/article/1835351 linkinden ulaşabilirsiniz.

SOL EL İÇİN İKİ ETÜT: CZERNY OP. 735 ETÜTLERİNİN İNCELENMESİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Romantik Dönem bestecilerinden biri olan Fryderyk Franciszek Chopin, müzik tarihinde derin izler bırakmış, özellikle piyano repertuvarını zenginleştiren yenilikçi bir bestecidir. Kullandığı formlar, armonik yapı, teknikler ve müzikal ögeler sayesinde yalnızca döneminin değil, tüm zamanların en önemli bestecileri arasında yer almıştır. Chopin, kendinden önceki bestecilerin kullandığı formları geliştirerek yeni bir boyut kazandırmış; piyano için özgün formlar ortaya koymuştur. Eserlerinde halk müziği ögelerini kullanarak ulusal kimliğini ve kültürel mirasını ön plana çıkarmıştır. Polonya halk müziği ögelerini eserlerinde ustalıkla işlemiş ve bu değerleri uluslararası alanda tanıtmıştır. Bu bağlamda, Polonya halk danslarından biri olan polonezi geliştirerek piyano için gösterişli bir form haline getiren Chopin’in polonezleri piyano repertuvarında önemli bir yer tutar. Chopin’in polonezleri, sadece karakteristik polonez ritmini değil, aynı zamanda türe ait özgün melodik ve ritmik motifleri de barındırır. Bu çalışmada ulusalcı olarak görülen Chopin’in halk müziği ögelerini nasıl kullandığı, Op. 44 fa diyez minör polonezinin analizi üzerinden ortaya konmuş ve çözümlenen polonezle ilgili çalışma yöntemleri sunulmuştur. Betimsel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmada, belge tarama ve analiz tekniklerinden yararlanılmış; bestecinin içinde yaşadığı Romantik Dönem’in kültürel ve sanatsal özelliklerine de değinilmiştir.

Bu çalışma, 2-3 Ekim 2025 tarihinde Ahmet Yakupoğlu Anısına 4. Uluslararası Sanat ve Tasarım Sempozyumu’nda sunulan ve Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü sanatta yeterlik programı kapsamında tamamlanan “Fryderyk Franciszek Chopin’in Polonezlerinin Bestecinin Müzikal Anlayışı Açısından İncelenmesi” adlı tezden üretilen bildirinin tam metnidir. Makalenin tamamına https://doi.org/10.5281/zenodo.18254115 adresinden ulaşabilirsiniz.

CHOPIN POLONEZLERİNDE HALK MÜZİĞİ ÖGELERİNİN YERİ yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Dickbauer, Edirne’ye konser vermeye geldiğinde kendisiyle müzik üzerine konuşmuştuk. Yaptığımız bu kısa söyleşi, 30 Mayıs 2016 tarihinde Edirne’nin yerel gazetelerinden biri olan Gündem Gazetesi’nde yayımlanmıştı. Öncelikle sizlere Avusturyalı keman sanatçısı Johannes Dickbauer’den bahsetmek isterim. Sonrasında gazetede yayımlanan söyleşiyi aktaracağım. Keyifli okumalar 🙂

Johannes Dickbauer kimdir?*

Basın tarafından “akşamın gizli pırıltısı” olarak tanımlanan Johannes Dickbauer, geniş sanatsal yelpazesiyle tanınır. Solist, oda müziği icracısı, caz ve halk müziği müzisyeni ve bestecidir. ruplarıyla Avrupa’nın her yerine ve ötesine seyahat eder. Dickbauer, 2020 yazında Polonya’daki Seifert Caz Keman Yarışması’nda birincilik ödülünü kazanmıştır. Bu amaçla kurulan grup, sofistike ancak erişilebilir besteler çalıyor ve London Jazz News tarafından “En yüksek kalitede klasik oda cazı; ECM’ye layık” olarak övülmüştür.

Dickbauer, Mayıs 2017’de Konzerthaus’ta “Carte Blanche”ın bir parçası olarak müziğini sunmaya davet edildi. Bu vesileyle, özel olarak bestelenmiş bir programın prömiyerini yapan Vienna String Collective adlı yeni bir yaylı orkestrası kurdu. Akşamın ikinci bölümünde yaylı çalgılar çalanlar, Dickbauer liderliğindeki Dickbauer Collective grubuyla işbirliği yaptı. Büyük orkestra ve keman için yaptığı son bestesi “All the way across”, Haziran 2017’de Landestheater Eisenach’ta prömiyer yaptı. Dichbauer, ilk bölümün tamamını kendi müziğiyle tasarladı ve ayrıca kendisi solist olarak sahne aldı.

Kremsmünster’deki Jazz am Bauernhof festivalinin sanat yönetmeni olarak her yıl Avrupa ve Amerika’nın en iyi müzisyenlerini ailesinin çiftliğine getiriyor. Sekiz üyeli Dickbauer Collective grubunun 2. albümü olan son CD’si “The very last universe” de orada sunuldu. Festival, Temmuz 2020’de 10. yıl dönümünü kutladı. Dickbauer, 2016 sonbaharında Ernst Krenek’in keman konçertosunda solist olarak kısa bir süre içinde sahneye çıktı. Sadece birkaç gün içinde öğrendiği konçerto, Basel ve Luzern’de sahnelendi ve olağanüstü eleştiriler aldı.

Mart 2016’da eşi Lily Francis ile birlikte Viyana’daki Konzerthaus’ta Mozart’ın Sinfonia Concertante’sinde dinlendi. Şu anda Strings & Bass gibi çeşitli gruplarda çalıyor, iki keman (Florian Willeitner), çello (Matthias Bartolomey) ve bas (Georg Breinschmid) ile bir geçiş yaylı dörtlüsü. Besteci Johannes Berauer ve “Vienna Chamber Diaries” ve “Hourglass” gruplarıyla uzun süredir devam eden bir işbirliği var. Dickbauer, bestelerinde oda müziği ve caz doğaçlamaları arasında eğlenceli bir şekilde geçiş yapıyor ve gruplarla düzenli olarak Avrupa’yı turluyor.

Konuk profesör olarak, 2019’da Mozarteum Salzburg’da bir keman dersi yönetti. 2014’te Graz Müzik Üniversitesi’nde konuk profesördü. Johannes Dickbauer, Federal Bakanlık’tan genç, yükselen sanatçılar için birkaç arzu edilen devlet bursundan birini aldı. ABD’nin Philadelphia kentindeki Curtis Müzik Enstitüsü’nde Pamela Frank, Salzburg Mozarteum’da Benjamin Schmid ve Viyana Müzik Üniversitesi’nde Gerhard Schulz ve Ernst Kovacic ile eğitim aldı.

Müzik serüveniniz nerede başladı, şimdi nerede duruyor?

Klasik müziğe keman çalarak başladım. Bence bir çalgıyı ve ona bağlı olarak tekniği öğrenmek için öncelikle klasik repertuvar çalışılmalı. Ben bu şekilde çalıştıktan sonra caz çalmaya, farklı müzisyenlerle halk müziği çalışmaya ve beste yapmaya başladım. Kendi müziğimi aramaya ve bu yolda ilerlemeye çalıştım. Halâ klasik müzik üzerine çalışmalarım var. Bu sadece hayatımın bir parçası.

Sahnede çok rahat gözüküyorsunuz. Bunu nasıl elde ettiniz?

Bunun yaşla ilgisi olduğunu düşünüyorum.  Yaşım ilerledikçe çalışıma daha çok güveniyorum. Bu grupta çaldıkça ve bu parçaları tekrar ettikçe, birbirimizi daha iyi tanıyor ve sahnede yanlış yapma riskimiz azalıyor. Yeni bir eser çalışırken ne kadar gerginseniz, aynı parçayı defalarca çaldıktan sonra da o kadar rahat olabilir ve gerçekten müzik yapmaya başlayabilirsiniz. Ve bu, her müzik türü için geçerlidir.

Müziğin, bir müzisyene herhangi bir kötü etkisinin olduğunu düşünüyor musunuz?

Evet, kesinlikle. Heryerde kötü diyebileceğimiz müzik var. Bu yüzden bir müzisyenin iyi bir müzik arayışı içinde olması gerek.

Müzik eğitim aracı olarak kullanılabilir mi? Bir toplumu değiştirme ve geliştirmede kullanılabilir mi?

Özellikle çocuklar için geçerli bu. Toplum için de şu şekilde faydalı olabilir; müzik, insanları biraraya getiriyor ve onların günlük problemlerini unutmalarını, birlikte eğlenmelerini ve o anı yaşamalarını sağlıyor.

Müzisyenler için tavsiyeleriniz nelerdir?

Bence herkes kendi sesini bulmaya çalışmalı. Sevdiği repertuvarı ve müzisyenleri bulup ona göre çalışmalı, diğer insanların beğenip beğenmemesine takılmadan sevdiği şeyi yapmaya devam etmeli.

Klasik müziğin günümüzdeki konumu ne durumdadır?

Bence Klasik Müzik şuan zor bir konumda. Çünkü geçtiğimiz 50 yıl boyunca çok iyi müzisyenler, solistler, oda müziği grupları ortaya çıktı. Halâ da çıkıyor. Ama o zamanlar bu işler daha kişisel, daha kendine özgü kalıyordu. Şimdi müzisyenler yeni bir şey üretmeye ve bu yaptıklarını mükemmelleştirmeye çalışıyorlar. Bu yüzden yeni, başka tür birşeyler arıyorlar.

Müzisyenin, müzik açısından, öncelikli amacı ne olmalı?

Her müzisyenin amacının özgün bir şey bulmak olması gerektiğini düşünüyorum.

* https://www.johannesdickbauer.com/bio/, (21.11.2024).

JOHANNES DICKBAUER İLE MÜZİK ÜZERİNE yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyano müziğinde m.d. (mano destra) ve m.s. (mano sinistra) İtalyanca terimleri, sırasıyla “sağ el” ve “sol el” anlamına gelmektedir. Mano destra, işaretlediği kısmın sağ ile; mano sinistra ise işaretlediği kısmın sol el ile çalınacağını gösterir. Bu şekil bölmeler, pasajın tek elle çalınmasının yaratacağı zorluğun önüne geçmek için veya bir elin normalinden farklı bir kalınlık veya incelikte çaldığı durumlarda kullanılabilir. 

Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi sağ elle çalınacak olan kısım M.d. ile, sol elle çalınacak kısım M.s. ile işaretlenmiştir. Bu kısaltmalarla gösterimin dışında ayrıca aşağıdaki örnekteki gibi bir gösterim de mümkündür.

Köşeli paranteze benzeyen çizgilerle işaretlenen ara partinin sol elle çalınacağını göstermek için çizgiler aşağıya doğru çekilmiştir. Bu tür gösterimin dışında sadece parmak numaralarının üst üste yazılmasıyla da iki ele bölünen yazılar mevcuttur. Schumann örneğinde de görülebileceği gibi sol elde iki partinin çalınacağını belirten çift parmak numarası vardır. Bazı edisyonlarda çizgiler veya mano destra ve mano sinistra kısaltmaları olmadan sadece parmak numaralarıyla da partilerin ellere bölünmesi belirtilebilmektedir.

Yukarıdaki Bach örneğindeki ilk ölçülerde giren temada, mano destra veya mano sinistra diye bir belirtme yoktur. Ancak yazılan parmak numaralarına bakıldığında bu numaraların sağ el için olmadığı, sol ele uygun olduğu anlaşılır. Burada önceki iki örnekteki işaretlemeler olmadan sadece parmak numaraları ile aslında hangi elin çalacağı gösterilmiştir.

Ahmed Adnan Saygun’un Afacan Kedi adlı eserinin son iki ölçüsünde de iki ele bölünme görülmektedir. Bu bölünme yazım biçimiyle yapılmıştır. Otuzuncu ölçüyü çalarken iki elde de aynı notalar aynı oktavda yer almaktadır. Sol el bir önceki ölçüden hazır geldiği için altta ve biraz tuşların ucuna doğru, sağ el ise üstte ve tuşların ortasında çalacak şekilde tutulmalıdır. Dördüncü vuruşta sağ elin işi bittiğinde sonraki ölçüdeki sol notasına doğru hareket etmelidir. 🙂

MANO DESTRA VE MANO SİNİSTRA yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Piyanoda akor çalmak veya “piyanoda akor basmak” olarak adlandırılan konu, birden fazla notaya aynı anda basmak anlamına gelmektedir. Bu haliyle çok kolaymış gibi duyulsa da elin duruşunu, parmakların basışını ve doğru dengelenmiş veya derecelendirilmiş sesleri koruyarak piyanoda akor çalmak, incelikleri olan bir konudur. Bu yazıda akorun tanımı, akor çalarken nelere dikkat edilmesi gerektiği ve ayrıca akorlu çalışma yöntemi hakkında bilgilere yer verdim. 🙂

Akor nedir?

İki ve/veya daha fazla notanın üst üste yazılmasıyla oluşan akor, bu notaların aynı anda çalınmasını veya seslendirilmesini ifade eder. Belirli kurallara göre kurulan akorlar, sadece kök halinde değil çevrimleriyle de karşımıza çıkmaktadır. Piyano yazısında ise akorlar çeşitli şekillerde kullanılır. Kırık akorlar, akorun bir sesinin tutulup diğerlerinin tekrar edilmesi, akorların ikiye bölünmesi ve akorların eksik sesle kullanımı görülmektedir. Bu durumlara örnekler aşağıdaki gibidir:

• Akorun bir sesinin tutulup diğerlerinin tekrar edilmesine bir örnek:

Kırmızı ile işaretlediklerim akorların bas sesinin uzatılıp diğerlerinin üzerine eklenmesi ve tekrarlanması ile oluşmaktadır. Sarı ile işaretlediklerim ise akorun eksik sesle ve ikiye bölünmüş şekilde kullanımına örnektir.

• Bölünmüş akorlara örnek:

5/3 akorların nasıl kurulduğunu anlattığım videoyu aşağıya ekliyorum… 🙂

Yedili akorlarla ilgili olarak da şu videoyu izleyebilirsiniz. 🙂

Piyanoda akor çalma ve incelikleri

Piyanoda akor, müziğin armonik yapısını ortaya koyar. Piyano eserlerinde akorlar, sadece armonik yapıyı ortaya çıkarmaz, aynı zamanda melodiyi de içerebilir. Melodi bazen üst partide bazen de ara partilerde görülebilir. Bu durumda melodiyi ön plana çıkaracak şekilde çalmak gerekir.

Akor çalma

Akor seslerinin aynı anda duyulması önemlidir. Bu nedenle her bir parmağın eşzamanlı basması gerekmektedir. Bunu elde etmek için akor sesleri tane tane çalışılabilir. Sonrasında ikili, üçlü, dörtlü gruplar halinde sesler eklenerek çalışılmalıdır. Böylece hem akorun sesleri kulağınıza yerleşecek hem de sesleri aynı anda basıp basmadığınızı kontrol edebileceksiniz. 🙂

Akorlardaki melodiyi öne çıkarmak için o hattı çalan parmakların uyguladığı kuvvet artırılırken diğerlerininki azaltılmalıdır. Pasajın karakterine göre uygun artikülasyon uygulanmalıdır.

Kırık akor çalma

Kırık akor, bir akorun seslerinin sıralı olarak seslendirilmesidir. Genellikle aşağıdan yukarıya doğru çalınır. Eserin dönemine göre veya bestecinin belirttiği şekilde yukarıdan aşağıya doğru çalındığı yerler de vardır. Kırık akorun ilk sesi vuruşa denk getirilebileceği gibi, ilk nota vuruş öncesinde başlayıp son nota da vuruşa gelebilir. Kırık akor çalarken tüm seslerin sırayla eklenerek tüm sesleri tınlatacak şekilde akoru tamamlaması gerekmektedir.

PİYANODA AKOR NASIL ÇALINIR? yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

2021’de başladığı piyano eğitimi boyunca Kadir Güler, İlhan Köse, Nilay Soğukçam, Berkay Karabeyoğlu ve Merve Kuşoğlu ile çalıştı. Özgül, 2024 yılında yetenek sınavlarını başarıyla geçerek Trakya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda eğitim almaya hak kazandı. Tomris Öziş Piyano günlerinde İris Şentürker’in masterclassına ve İstanbul CRR Konser Salonu’nda düzenlenen Aleksandar Serdar’ın masterclassına aktif olarak katıldı. 23 Şubat 2025 tarihinde Trakya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda düzenlenen Bulgar piyanist Velislava Stoyanova’nın ustalık sınıfına aktif olarak katıldı.

Trakya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda düzenlenen 6 Aralık Dünya Piyanistler Günü Konseri’nde yer aldı. 27 Aralık 2024’te Bilge Su Karaca ve Natia Gaganidze’nin Piyano Sınıfı Konseri’nde sahne aldı. Çeşitli öğrenci konserlerinde performans sergileyen Özgül, piyano çalışmalarına Öğr. Gör. Dr. Bilge Su Karaca ile devam etmektedir.

II. Tomris Öziş Piyano Günleri kapsamında İris Şentürker, Gökhan Aybulus ve Senem Zeynep Ercan ile çalışma fırsatı bulan Selanur Özgül, resital hazırlıklarına devam etmektedir.

Selanur Özgül’ün videolarına ulaşabilirsiniz…

SELANUR ÖZGÜL yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Müzikte ek çizgiler, portenin altında veya üstünde yer alan notaların yazılmasına yardımcı olan kısa ve porteye paralel çizgilerdir. Bu çizgiler, porte mantığıyla işler. Yani notalar okunurken veya yazılırken, aynı portede olduğu gibi, çizgiler ve bu çizgilere bağlı boşluklar sayılır. Tüm ek çizgiler arasındaki boşluğun eşit olması, gözün algılaması açısından önemlidir. Ek çizgi olmadan dizek dışında nota yazımı mümkün değildir.

Yukarıdaki örnekte sol anahtarının kendi adını verdiği ikinci çizgideki sol notasından aşağıya doğru bir boşluk bir çizgi halinde saydığımızda, fa-mi-re şeklinde dizeğe bağlı en son re notasını görüyoruz. Re notasından daha kalın aşağıdaki notaları yazmak için ise ek çizgileri kullanıyoruz. Do notasını yazmak için bir ek çizgi çiziyoruz. Sırayla aşağı doğru ilerlemek için ek çizgiye yapışık olacak şekilde boşluğa si notasını yazıyoruz.

Bu örnekte ise ek çizgilerin porteye yazılabilen seslerden daha ince olan notaları yazmada nasıl kullanıldığını görüyoruz.

Dikkat edilmesi gerekenler!

• Portenin üstündeki notaları yazarken kullandığımız ek çizgileri portenin beşinci çizgisini temel alarak düşünmeliyiz.

• Birden fazla ek çizgi gerektiren notanın akor veya aralık halinde yazılmasında unutulmaması gereken şey, ek çizgilerin ortak kullanıldığıdır. Dizek altında la-do yazılacağı zaman do notasının olduğu birinci ek çizgi, la notasının yazımı için gerekli olan iki ek çizginin ilkidir. Aşağıdaki örnekte bunu daha iyi görüyoruz.

MÜZİKTE EK ÇİZGİLER yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.

Müzikte donanım nedir?

Müzikte donanım, eserin tonalitesini belirtir. Eserin hangi tonalitede yazıldığını gösteren diyez ve bemol işaretleridir. Bu işaretler portenin başlangıcında anahtardan sonra ve ölçü rakamından önce yazılır. Eserin yazıldığı tonalitenin işaretleri, eser boyunca (ilgili notanın soluna bekar işareti yazılıp bekar, diyez veya bemol eklenmedikçe) geçerlidir.

Sol Majör tonalitesinin donanımı nedir?

Diyezli tonalitelerin ilki olan Sol Majör’ün temelini, sol notasından başlayıp sonraki sol notasına kadar “majör” düzende kurulmuş notalar oluşturur. Bu dizi T-T-Y-T-T-T-Y aralık kuralıyla sıralandığında sol-la-si-do-re-mi-fa#-sol notalarını verir. Böylece Sol Majör donanımında fa diyez olduğu görülür. Bu işaret, Sol Majör’ün ilgili minör mi minör’ün de işaretidir.

Anahtarın yanına yazılan fa diyez işareti, eser içinde bekar veya başka bir işaret getirilerek belirtilmediği sürece eser boyunca tüm oktavlarda yazılan fa notaları için geçerlidir. Donanımda yer alan işaret notayı etkiler.

Yukarıdaki örnekte gördüğümüz gibi yeşil ile işaretlediğim fa notalarını, donanımda fa diyez işareti olduğu için, diyezli çalmamız gerekiyor. Dördüncü ölçüde fa diyez çalmamamız için bekar konmuş ve sonraki ölçüde tekrar fa diyeze dönebilmek için diyez eklenmiş. Kırmızı ile işaretlediğim bu örnek, donanımda olan işaretin yazıldığı nota üzerindeki etkisini nötrlemek ve sonrasında tekrar işareti devreye sokmak için yazım yöntemini göstermektedir. 🙂

SOL MAJÖR DONANIMI yazısı ilk önce Bilge Su Karaca üzerinde ortaya çıktı.